GELİR VERGİSİ KANUNU
GELİR VERGİSİ
KANUNU
Kanun No.: 193 Kabul Tarihi: 31 Aralık 1960
Yayın Tarihi: 6 Ocak 1961
(Genel tebliğlerin doğrudan ilgili bulunduğu maddelerin yanı sıra,
Bağlantılı sair maddelerle de dikkate alınmıştır)
GELİR VERGİSİ KANUNU
Kanun No: 193 Kabul Tarihi: 31 Aralık 1960
Yayın Tarihi : 6 Ocak 1961
BİRİNCİ KISIM
MÜKELLEFİYET
BİRİNCİ BÖLÜM
VERGİNİN MEVZUU
Mevzuu:
MADDE 1 - (4369 sayılı Kanunun 24'üncü maddesiyle değişen şekli) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Gerçek kişilerin gelirleri, Gelir Vergisine tabidir.
Gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği, tasarruf veya harcamasına kaynak teşkil eden her türlü kazanç ve iratların safi tutarıdır (*).
---------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 1 - Gerçek kişilerin gelirleri (Gelir Vergisi)ne tabidir. Gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır.
---------------------------------
Gelirin Unsurları:
MADDE 2 - (4369 sayılı Kanunun 25'inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Gelire giren kazanç ve iratlar şunlardır:
1) Ticari kazançlar;
2) Zirai kazançlar
3) Ücretler;
4) Serbest meslek kazançları;
5) Gayrimenkul sermaye iratları
6) Menkul sermaye iratları
7) Kaynağı ne olursa olsun diğer her türlü kazanç ve iratlar.
Bu kanunda aksine hüküm olmadıkça, yukarıda yazılı kazanç ve iratlar gelirin tespitinde gerçek ve safi miktarları ile nazara alınır. (*)
---------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Gelirin Unsurları:
MADDE 2 - Gelire giren kazanç ve iratlar şunlardır:
1) Ticari kazançlar;
2) Zirai kazançlar
3) Ücretler;
4) Serbest meslek kazançları;
5) Gayrimenkul sermaye iratları
6) Menkul sermaye iratları
7) Sair kazanç ve iratlar,
Bu kanunda aksine hüküm olmadıkça, yukarıda yazılı kazanç ve iratlar gelirin tespitinde gerçek ve safi miktarları ile nazara alınır.
---------------------------------
(*) (244 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önce 1.1.1981 tarihine kadar uygulanan fıkra)
(*) (2361 Sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle eklenen fıkra) Bu maddede sayılan kazanç ve iratları elde edenler, 35 inci maddede belirtilen esaslar çerçevesinde vergi karnesi almak ve istenildiğinde ibraz etmekle mükelleftirler.
---------------------------------
İKİNCİ BÖLÜM
TAM MÜKELLEFİYET
Mükellefler:
MADDE 3 - Aşağıda yazılı gerçek kişiler, Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilirler.
1) Türkiye'de yerleşmiş olanlar;
2) (202 sayılı kanunun 1'inci maddesiyle değişen bent) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Resmi daire ve müesseslere ve merkezi Türkiye'de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müessese, teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısıyla yabancı memleketlerde oturan Türk vatandaşları (Bu gibilerden bulundukları memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratları dolayısıyla Gelir Vergisine veya benzeri bir vergiye tabi tutulmuş bulunanlar, mezkur kazanç ve iratları üzerinden ayrıca vergilendirilmezler.)
Türkiye'de yerleşme:
MADDE 4 - Aşağıda yazılı kimseler Türkiye'de yerleşmiş sayılır.
1) İkametgâhı Türkiye'de bulunanlar (İkametgâh Medeni Kanunun 19 uncu müteakip maddelerinde yazılı olan yerlerdir.)
2) (202 sayılı Kanunun 2 inci maddesiyle değişen şekli) 28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye'de oturma süresini kesmez.)
Yerleşme sayılmayan haller:
MADDE 5 - Aşağıda yazılı yabancılar memlekette altı aydan fazla kalsalar dahi, Türkiye'de yerleşmiş sayılmazlar.
1) Belli ve geçici görev veya iş için Türkiye'ye gelen iş, ilim ve fen adamları, uzmanlar, memurlar, basın ve yayın muhabirleri ve durumları bunlara benzeyen diğer kimselerle tahsil veya tedavi veya istirahat maksadıyla gelenler.
2) Tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmayan sebeplerle Türkiye'de alıkonulmuş veya kalmış olanlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DAR MÜKELLEFİYET
Mükellefler ve mevzuu:
MADDE 6 - (2361 sayılı Kanunun 2 inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Türkiye'de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler sadece Türkiye'de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilirler. (*)
--------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
(*) Mükellefler ve mevzuu:
Madde 6 - (Değişmeden önceki şekli) Türkiye'de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler, sadece Türkiye'de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilirler. Şu kadar ki, mevduat faizleri ile menkul kıymet satışından doğan kazançlar Türkiye'de elde edilmiş olsa dahi, bunlar vergi mevzuuna alınmaz.
---------------------------------
Kazanç ve İradın Türkiye'de elde edilmesi:
MADDE 7 - (1137 Sayılı kanunun 1 inci maddesiyle değişen şekli) (31.3.1969 tarihinden geçerli olmak üzere) Dar mükellefiyete tabi kimseler bakımından kazanç ve iradın Türkiye'de elde edildiği aşağıdaki şartlara göre tayin olunur.
1) (2574 sayılı kanunun 1 inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1982 tarihinden geçerli olmak üzere) Ticari kazançlarda: Kazanç sahibinin Türkiye'de işyerinin olması veya daimi temsilci bulundurması ve kazancını bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla sağlanması (Bu şartları haiz olsalar dahi iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlardan, ihraç edilmek üzere Türkiye'de satın aldıkları ve imal ettikleri malları Türkiye'de satmaksızın yabancı memleketlere gönderenlerin bu işlerden doğan kazançları Türkiye'de elde edilmiş sayılmaz.)
Türkiye'de satmaktan maksat, alıcı veya satıcının veya her ikisinin Türkiye'de olması veya satış akdinin Türkiye'de yapılmış olmasıdır. İş merkezinden maksat ise, iş bakımından muamelelerin bilfiil toplandığı ve idare edildiği merkezidir. (*)
2) Zirai kazançlarda; zirai faaliyetlerin Türkiye'de icra edilmesi;
3) Ücretlerde;
a) Hizmetin Türkiye'de ifa edilmiş veya edilmekte olması veya Türkiye'de değerlendirilmesi;
b. (2361 Sayılı Kanunun 3'üncü maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Türkiye'de kain müesseselerin idare meclisi başkan ve üyelerine, denetçilerine tasfiye memurlarına ait huzur hakkı, aidat, ikramiye ve benzerlerinin Türkiye'de değerlendirilmesi. (**)
4) Serbest meslek kazançlarında; Serbest meslek faaliyetlerinin Türkiye'de icra edilmesi veya Türkiye'de değerlendirilmesi;
5) Gayrimenkul sermaye iratlarında; Gayrimenkulun Türkiye'de bulunması ve bu mahiyetteki mal ve hakların Türkiye'de kullanılması veya Türkiye'de değerlendirilmesi,
6) Menkul sermaye iratlarında: Sermayenin Türkiye'de yatırılmış olması;
7) (4369 sayılı Kanunun 81/C-1'inci maddesiyle değişen ibare) 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Diğer kazanç ve iratlarda (1) Bu kazanç veya iratları doğuran işin veya muamelenin Türkiye'de ifa edilmesi veya Türkiye'de değerlendirilmesi;
Bu maddenin 3'üncü, 5'inci ve 7'inci bentlerinde sözü edilen değerlendirmeden maksat, ödemenin Türkiye'de yapılması veya ödeme yabancı memlekette yapılmışsa, Türkiye'de ödeyenin veya nam ve hesabına ödeme yapılanın hesaplarına intikal ettirilmesi veya kârından ayrılmasıdır.
-----------------------------------------------------
(1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
-----------------------------------------------------
(*) (2574 sayılı Kanunla Değişmeden önceki şekli)
1 - (2361 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle değişen şekli) Ticari kazançlarda: Kazanç sahibinin Türkiye'de iş yerinin olması veya daimi temsilci bulundurulması ve kazancın bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla sağlanması;
(*) (2361 sayılı Kanunla Değişmeden önceki şekli)
1 - Ticari kazançlarda: Kazanç sahibinin Türkiye'de iş yerinin olması veya daimi temsilci bulundurulması ve kazancın bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla sağlanması; (Bu şartları haiz olsalar dahi iş merkezleri Türkiye'de bulunmayanlardan ihraç edilmek üzere Türkiye'de satın aldıkları veya imal ettikleri malları Türkiye'de satmaksızın yabancı memleketlere gönderenlerin bu işlerden doğan kazançları, Türkiye'de elde edilmiş sayılmaz.)
Türkiye'de satmaktan maksat, alıcı veya her ikisinin Türkiye'de olması veya satış akdinin Türkiye'de inikat eylemesidir. İş merkezinden maksat ise, iş bakımından muamelelerin bilfiil toplandığı ve idare edildiği merkezdir.
(**) (2361 sayılı Kanunla Değişmeden önceki şekli)
b)Türkiye'de kain müesseslerin idare meclisi başkanı ve üyelerine, denetçilerine, tasfiye memurlarına ait hakkı huzur, aidat, ikramiye, temettü hissesi ve benzerlerinin Türkiye'de değerlendirilmesi.
----------------------------------------------------
İşyeri ve daimi temsilci:
MADDE 8 - 7'inci maddenin 1 numaralı bendinde yazılı iş yeri, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tayin olunur.
Aynı maddede yazılı daimi temsilci veya vekalet akdi ve temsil edilene bağlı olup, onun nam ve hesabına muayyen veya gayri muayyen bir müddetle veya müteaddit ticari muameleler ifasına yetkili bulunan kimsedir.
Aşağıda yazılı kimseler başkaca şartlar aranmaksızın temsil edilenin daimi temsilcisi sayılırlar.
1) Ticari mümessiller, tüccar vekilleri ve memurları ile Ticaret kanununun hükümlerine göre acente durumunda bulunanlar.
2) (202 sayılı kanunun 4'üncü maddesiyle değişen şekil.) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Temsil edilene ait reklam giderleri hariç olmak üzere giderleri devamlı olarak kısmen veya tamamen temsil edilen tarafından ödenenler;
3) Mağaza veya depolarında temsil edilen hesabına konsinasyon suretiyle satmak üzere devamlı olarak mal bulunduranlar,
Bir kimsenin birkaç kişiyi aynı zamanda temsil etmesi, daimi temsilcilik vasfını değiştiremez.
İKİNCİ KISIM
MUAFLIK VE İSTİSNALAR
BİRİNCİ BÖLÜM
ESNAF MUAFLIĞI
Vergiden muaf esnaf:
MADDE 9 - (2361 Sayılı Kanunun 4'üncü maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere)
(4369 sayılı Kanunun 26'ncı maddesiyle değişen cümle) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Ticaret ve sanat erbabından aşağıda yazılı şekil ve suretle çalışanlar Gelir Vergisinden muaftır (*)
1 - Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile gezici olarak veya bir işyeri açmaksızın perakende ticaret ile iştigal edenler (4369 sayılı Kanunun 26'ncı maddesiyle değişen hüküm) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) (Giyim eşyalarıyla zati ve süs eşyaları, değeri yüksek olan ev eşyaları ile pazar takibi suretiyle gıda bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit iş yerlerinin önünde sergi açmak suretiyle o iş yerlerinde satışı yapılan aynı neviden malları satanlar hariç. (**)
2) Bir iş yeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan müstehlike iş yapan hallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkabı tamircisi, kundura boyacısı, berber, nalbant, fotoğrafçı, odun ve kömür kırıcısı, çamaşır yıkayıcısı ve hamallar gibi küçük sanat erbabı;
3) Köylerde gezici olarak her türlü sanat işleri ile uğraşanlar ile aynı yerlerde aynı işleri bir iş yeri açmak suretiyle yapanlardan 47'inci maddede yazılı şartları haiz bulunanlar (51'inci madde şümulüne girenler bu muafiyetten faydalanamazlar);
4) Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplam 50 rüsum tonilatoya (50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları işletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik yapanlar (Bu Bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşayan eşlerle velayet altındaki çocuklar hakkında veya ortaklık halindeki işletmelerde bu kimselerin veya ortaklığın işlettiği vasıtalar toplu olarak nazara alınmak suretiyle tespit edilir.);
5) Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gibi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale getirmeksizin ara sıra ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler;
6) Hariçten işçi almamak, muharrik kuvvet kullanmamak kayıt ve şartı ile oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dokuma mamulleri, örgü, dantel, her nevi nakış işlerini ve her nevi turistik eşya hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça yapma çiçek, ip ve urganları dükkan açmaksızın satanlardan 47'inci maddenin 1 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı şartları haiz bulunanlar;
7) Yukarıdaki 1-6 numaralı bentlerde sözü edilen işlerine benzerlik gösterdikleri Danıştay'ın muvafık mütalaası üzerine, Maliye Bakanlığınca kabul ve ilan olunan ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler.
(4369 sayılı Kanunun 26'ncı maddesiyle ikinci fıkra 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.,) (***)
Ticari, zirai veya mesleki kazancı dolayısıyla gerçek usulde Gelir Vergisine tabii olanlar ile yukarıda sayılan işleri Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerine devamı e bağlılık arz edecek şekilde yapanlar esnaf muaflığından faydalanamazlar. (1)
(4444 sayılı Kanunun 14-A maddesinin 1 inci bendi ile 3 üncü fıkra 14.8.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır. (****)
(4369 sayılı Kanunun 26'ncı maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Esnaf muaflığından faydalananlar faaliyetleri ile ilgili olarak satın aldıkları mallara ve giderlerine ilişkin Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerinden aldıkları belgeleri saklamak zorundadırlar. (4444 sayılı Kanunun 14-A maddesinin 1'inci bendi ile birinci cümleden sonra gelen hükümler 14.8.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*****)
(4369 sayılı Kanunun 26'ncı maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Bir işyeri açmaksızın münhasıran gezici olarak; milli piyango bileti satanlar ile 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna göre gerçek ve tüzel kişilerin mallarını iş akdi ile bağlı olmaksızın bunlar adına kapı kapı dolaşmak suretiyle tüketiciye satanlar yukarıdaki şartlarla sınırlı olmaksızın gelir vergisinden muaftır. (*****)
(3946 sayılı kanunun 6ıncı maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1194 tarihinden geçerli olmak üzere) Bu muaflığın 94 üncü madde uyarınca tevkif suretiyle ödenen vergiye şümulü yoktur.
-----------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki cümle)
Ticaret ve sanat erbabından aşağıda yazılı şekil ve suretle çalışan ve yıllık alış, satış veya hasılat tutarları 48'inci maddede yazılı hadlerin yarısını aşmayanlar gelir vergisinden muaftır.
-----------------------------------
(**) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki parantez içi cümle)
(Halı, kilim, battaniye, mensucat, trikotaj, saat, kıymetli laden ve madeni eşyalar gibi değeri yüksek olan maddeleri perakende olarak satanlarla giyilecek eşya, gıda ve her türlü bakkaliye maddelerinin par takibi suretiyle satışını mutaf meslek haline getirenler hariç)
-----------------------------------
(***) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki fıkra)
Yukarıda 1-7 numaralı bentlerde sözü edilen işleri yapanlardan 48'inci maddede yazılı hadlerin (Alış, satış tutarları ve hasılat hadleri) İki katını aşanlar gerçek usulde vergilendirilirler.
-----------------------------------
(****) (4444 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki fıkra)
(4369 sayılı Kanunun 26'ncı maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Esnaf muaflığı şartlarını topluca taşıyanlar bu muaflıktan yaralanabilmek için ilgili esnaf odasına kayıt olmak ve durumlarını tevsik etmek suretiyle belediyeden "Esnaf Muaflığı Belgesi" almak zorundadırlar.
-----------------------------------
(*****) (4444 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki cümle)
Belediyelerce esnaf muaflığı belgesi bir takvim yılı için verilir. Esnaf muaflığı belgesinin şekil ve muhtevasını tayin ve tespite ve uygulamaya ilişkin usulleri belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
-----------------------------------
(*****) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki cümle)
(3946 Sayılı Kanunun 6'ıncı Maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) Bir işyeri açmaksızın gezici olarak milli piyango bileti satanlar, yukarıdaki şartlarla sınırlı olmaksızın gelir vergisinden muaftır. (**)
-----------------------------------
(1) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
(*) Vergiden muaf esnaf:
Madde 9-(değişmeden önceki şekli) Ticaret ve sanat erbabından aşağıda yazılı şekil ve suretle çalışanlar Gelir Vergisi'nden muaftır.
1- (202 sayılı kanunun 5. maddesiyle değişen şekli ) Motorlu nakil vasıtası kullanmak şartıyla gezici olarak veya bir işyeri açmaksızın perakende ticaret ile iştigal edenler (Halı, kilim, battaniye, mensucat,trikotaj,saat,kıymetli maden ve madeni eşyalar gibi değeri yüksek olan maddeleri perakende olarak satanlara giyilecek eşya ve bakkaliye maddelerinin pazar takibi suretiyle satışını mutat meslek haline getirenler hariç.);
2- (202 sayılı kanunun 5 inci maddesiyle değişen şekli) Bir işyeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan doğruya müstehlike iş yapan hallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkabı tamircisi, kundura boyacısı, berber, nalbant, fotoğrafçı, odun ve kömür kırıcısı, çamaşır yıkayıcısı ve hamallar gibi küçük sanat erbabı (Bu işlerin Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerine devamlılık ve bağlılık teşkil etmeyecek şekilde yapılması muaflığı kaldırmaz.);
3- (202 sayılı kanunun 5 inci maddesiyle değişen şekli)Köylerde gezici olarak her türlü sanat ve perakende ticaret işleriyle uğraşanlar ile aynı yerlerde aynı işleri bir işyeri açmak suretiyle yapanlardan 47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları haiz bulunanlar ( 51 inci madde şümulüne girenler bu muafiyetten faydalanamaz);
4-Nehir,göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplamı 50 rüsum tonilatoya (50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz ve motorsuz taşıma vasıtaları işletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik yapanlar.(Bu bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşayan eşlerle velayet altındaki çocuklar hakkında veya ortaklık halindeki işletmelerde, bu kimselerin veya ortaklığın işlettiği vasıtalar toplu olarak nazara alınmak suretiyle tespit edilir.
5- Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gibi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale getirmeksizin ara sıra ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler;
6- (202 sayılı kanunun 5 inci maddesiyle değişen şekli) Hariçten işçi alınmak, muharrik kuvvet kullanmak kayıt ve şartı ile oturdukları evde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap,halı, kilim dokuma mamulleri, örgü, dantel, her nevi nakış işlerini ve her nevi turistik eşya, hasır, sepet, süpürge,paspas, fırça,yapma çiçek, ip ve urganları dükkan açmaksızın satanlardan 47 inci maddenin 1 ve 3 numaralı bentlerinde ve 48 inci maddede yazılı şartları haiz bulunanlar;
Bu bentte yazılı el sanatlarını münhasıran Tarım Bakanlığınca tespit edilecek orman köylerinde yapanlarda 48 inci maddedeki ölçüler iki misli ile nazara alınır.
7- Yukarı ki 1-6 No.lı Fıkralarda sözü edilen işlere benzerlik gösterdikleri, Danıştay'ın muaflık mütalaası üzerine, Maliye Bakanlığınca kabul ve ilan olunan ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler.
8- (202 sayılı kanunun 5 inci maddesiyle değişen şekli) 60 yaşını doldurmuş olmak ve 47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları haiz bulunmak kaydıyla, küçük sanat erbabı ile gezici surette faaliyette bulunan perakende ticaret erbabı (51 inci madde şümulüne girenler bu muafiyetten faydalanamazlar)
Ticari, zirai veya mesleki kazancı dolayısıyla gerçek usulde Gelir Vergisine tabi olanlar esnaf muaflığından faydalanamazlar.
(3239 sayılı kanunun 39 uncu maddesiyle eklenen fıkra) Bir işyeri açmaksızın münhasıran gezici olarak Milli piyango bileti satanlar, yukarıdaki şartlarla sınırlı olmaksızın gelir vergisinden muaftır. Bu muaflığın, 94 üncü madde uyarınca tevkif suretiyle ödenen vergiye şümulü yoktur.
-----------------------------------
İKİNCİ BÖLÜM
VERGİDEN MUAF ÇİFTÇİLER
Küçük çiftçi muaflığı:
MADDE 10 - (4369 sayılı Kanunun 82/3-a maddesiyle 1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır). (*)
---------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
MADDE 10 - Küçük çiftçi gelir vergisinden muaftır.
Çiftçilerin bu vergi karşısında küçük çiftçi olup olmadıkları 12 inci ve 13'üncü maddelerde yazılı işletme büyüklüğüne ve yıllık satış tutarları esaslarına göre tayin olunur. Bu şartlardan herhangi birini haiz bulunmayanlar küçük çiftçi muaflığından faydalanamazlar.
(202 sayılı Kanunun 6ıncı maddesiyle değişen şekli) Aile reisi beyanına tabi zirai gelirlerde işletme büyüklüğü ve yıllık satış tutarları; aile reisi, eş ve küçük çocuklar için toplu olarak nazara alınır.
Ortaklıklarda küçük çiftçi muaflığı, ortaklığın işletme büyüklüğü ve yıllık satış tutarı ölçülerine göre tayin edilir. Ortaklığın birden fazla işletmeye taalluk etmesi veya işletmelerin ayrı ayrı mahallerde bulunması durumu değiştirmez.
52 inci maddede yazılı tek işletmelerde işletme birden fazla ortaklıklara ait olsa bile muaflık ölçüleri bu ortaklıklara ait işletme büyüklüğü ve yıllık satış tutarları toplanmak suretiyle nazara alınır.
Her biri 12 ve 13 üncü maddelerde yazılı ölçülerin altında kalan birden fazla zirai işletmede ayrı ayrı şahıslarla ortaklığı bulunanların işletme büyüklüğü ve satış ölçülerinin tespitinde ortaklık payları toplamı nazara alınır.
Gerek şahsi işletmesi gerek dahil bulunduğu ortaklıklar müstakilin muaflıktan faydalandığı halde, kendisine ait işletmenin ve ortaklıklardaki paylarının toplamı muaflık ölçülerini aşan çiftçiler muaflıktan faydalanamazlar. Payları toplamı muaflık ölçülerini aşmayan diğer ortakların muaflıkları devam eder.
(2454 sayılı kanunun 2 inci maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Yarışçılık ortaklık sayılı. (**)
---------------------------------
(**)_ (244 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
(*) (2361 Sayılı Kanunun 2 inci maddesiyle değişen şekli) Küçük çiftçi muaflığının tayini yönünden miras ortaklığı ve yarıcılık ortaklık sayılır.
---------------------------------
Küçük çiftçi muaflığının hududu:
MADDE 11 - (4369 sayılı Kanunun 82/3-a maddesiyle 1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır) (*)
---------------------------------
Küçük çiftçi muaflığının hududu:
MADDE 11 - (202 sayılı kanunun 7 inci maddesiyle değişen şekli) Küçük çiftçi muaflığı zirai kazançlara münhasırdır. Bu muaflıktan faydalananlar, diğer kazanç ve iratları üzerinden bu kanun hükümleri gereğince vergiye tabi tutulurlar.
(2454 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle değişen şekli) Ticari veya mesleki kazançları dolayısıyla gerçek usulde Gelir Vergisine tabi olanlardan zirai faaliyette bulunanlar ile bir biçer dövere veya benzeri mahiyetteki bir motorlu araca veya birden fazla traktöre sahip olan çiftçiler küçük çiftçi muaflığından faydalanamazlar. (*)
(2361 sayılı kanunun 6ıncı maddesiyle eklenen fıkra) Küçük çiftçi muaflığının bu kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
---------------------------------
(*) (2454 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
Ticari veya mesleki kazançları dolayısıyla gerçek usulde Gelir Vergisine tabi olanlardan zirai faaliyette bulunanlar hakkında 12 ve 13 üncü maddelerde yazılı muaflık ölçülerinin yarısı nazara alınır.
---------------------------------
İşletme büyüklüğü ölçüsü:
MADDE 12 - (4369 sayılı Kanunun 82/3-a maddesiyle 1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır) (*)
---------------------------------------
İşletme büyüklüğü ölçüsü:
MADDE 12 - (2454 sayılı kanunun 4 üncü maddesiyle değişen şekli) Küçük çiftçi muaflığını tayin bakımından bir takvim yılı içinde nazara alınacak işletme büyüklüğü ölçüleri şunlardır:
(87/11986 Sayılı kararla değişen miktarlar parantez içersinde siyah olarak yazılmıştır.)
1. GRUP: Hububat ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 310 (610) dönüm.
2. GRUP: Bakliyat, afyon, susam, keten, kendir zira tinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 140 (210) dönüm.
3. GRUP: Ayçiçeği ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 130 (500) dönüm.
4. GRUP: Pamuk ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50 (200) dönüm.
5. GRUP: Çeltik ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 40 (115) dönüm.
6. GRUP: Pancar ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50 (150) dönüm.
7. GRUP: Patates, soğan, sarımsak ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 40 (125) dönüm.
8. GRUP: Çay ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 20 (20) dönüm. (Mahsul verebilecek hale gelmeyenler hariç)
9. GRUP: Tütün zira tinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50 (200) dönüm.
10. GRUP: Sebze zira tinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 40 (150) dönüm.
11. GRUP: Sera zira tinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 1,5 (5) dönüm.
12. GRUP: Kavun ve karpuz ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50 (135) dönüm.
13. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş fındık ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 60 (220) dönüm.
14. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş bağ ve incir ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 80 (170) dönüm.
15. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş antep fıstığında 750 (750) ağaç.
16. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş zeytinliklerde 1200 (1200) ağaç.
17. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş narenciyede 475(475) ağaç.
18. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş elmada 700 (700) ağaç.
19. GRUP: Muz ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 3 (3) dönüm.
20. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş kayısıda 750 (750) ağaç.
21. GRUP: Meyve verebilecek hale gelmiş armut, kiraz, vişne, şeftalide 700 (700) ağaç
22. GRUP: Diğer meyve ve ürün ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50 (50) dönüm (Meyve ve ürün verebilecek hale gelmeyenler ile palamut hariç)
23 üncü grup: Büyükbaş hayvan sayısı 50 (80) adet (İş hayvanları ile iki yaşından küçük, büyükbaş hayvanlar hariç)
24 üncü grup: Küçükbaş hayvan sayısı 250 (315) adet (Bir yaşından küçük küçükbaş hayvanlar ile kümes hayvanları hariç);
Bakanlar Kurulu, Zirai Kazançlar merkez Komisyonunun teklifi üzerine, bu ölçüleri gerekli gördüğü bölgeler için bir yıl uygulanmış olmak kaydıyla arazi ve ürün türlerine göre (3393 sayılı kanunun 10 uncu maddesiyle değişen miktar) on katını (*) aşmamak üzere artırmak veya azaltmak suretiyle yeniden tespite yetkilidir. Bu şekilde tespit olunan ölçüler, Resmi Gazetede yayınlandığı tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren yürürlüğe girer.
Yukarıda yazılı ziraat gruplarının birkaç tanesinin içine giren zirai faaliyetlerin bir arada yapılması halinde, en fazla iki gruba ait işletme büyüklükleri bu gruplar için tespit olunan hadlerin yarısını aşmadığı takdirde muaflık devam eder.
Yukarıdaki zikredilen, meyveli meyvesiz ağaçlarda meyve ve ürün verebilecek hale gelme durumu başlangıcı Tarım ve Orman Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken tespit olunur.
---------------------------------------
Satış tutarı ölçüsü
MADDE 13 - (4369 sayılı Kanunun 82/3-a maddesiyle 1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
---------------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Satış Tutarı Ölçüsü :
MADDE 13 - (3946 sayılı kanunun 26ıncı maddesine göre yeniden değerleme oranının % 72,8 olması ile değişen miktar) (1996 takvim yılı hasılatına uygulanmak üzere) Küçük çiftçi muaflığından faydalanabilmek için zirai mahsullerin bir takvim yılı içindeki satış tutarının (864.000.000) lirayı (*) geçmemesi şarttır.
Arazi üzerinde yapılmayan zirai faaliyetler ile kara ve su avcılığında ve 12'nci maddede işletme büyüklüğü ölçüsü gösterilmeyen zirai faaliyetlerde muaflık yalnız yıllık satış tutarı ölçüsüne göre tayin olunur. (**)
----------------------------------------
(*) (Değişmeden önceki şekli)
(95/7593 sayılı B.K.K. ile 1995 takvim yılı satış bedellerine uygulanmak üzere) 500.000.000.- lira.
(95/6300 sayılı B.K.K. ile 1994 takvim yılı satış bedellerine uygulanmak üzere 200.000.000- lira.
(93/5146 sayılı B.K.K. ile 1993 ve müteakip yıllar satış bedellerine uygulanmak üzere) (100.000.000) (92/3892 sayılı B.K.K. ile 1992 ve müteakip yıllar satış bedellerine uygulanmak üzere) 60.000.000 lira.
(91/2569 sayılı B.K.K. ile 1991 ve müteakip yıllar satış bedellerine uygulanmak üzere) 40.000.000 lira
(3689 sayılı kanunla 1990 ve müteakip yıllar satış bedellerine uygulanmak üzere) 25.000.000 lira.
(89/14258 sayılı B.K.K. ile 1989 ve müteakip yıllar satış bedellerine uygulanmak üzere) 16.000.000 lira
(86/11239 sayılı B.K.K. ile 1986 ve müteakip yıllar satış bedellerine uygulanmak üzere) 2.000.000 lira.
(83/7518 sayılı B.K.K. ile 1984 ve müteakip yıllar satış bedellerine uygulanmak üzere) 1.500.000 lira.
(Değişmeden önceki şekli) 10.000.000 lira.
(**) (Değişmeden önceki şekli)
(**) Madde 13 - (Değişmeden önceki şekli) (2454 sayılı kanunun 5 inci maddesiyle değişen fıkra) Küçük çiftçi muaflığından faydalanabilmek için zirai mahsullerin bir takvim yılı içindeki satış bedelleri tutarının 500.000 lirayı geçmemesi şarttır.
Madde 13 - (Değişmeden önceki şekli) (2026 sayılı kanunun 1 inci maddesiyle değişen madde) Küçük çiftçi muaflığından faydalanabilmek için zirai mahsullerin bir takvim yılı içindeki satış bedelleri tutarının 60 bin lirayı geçmemesi şarttır. Bu had balıkçılar için 75 bin liradır.
Arazi üzerinde yapılmayan zirai faaliyetler ile kara ve su avcılığında ve 12'nci maddede işletme büyüklüğü ölçüsü gösterilmeyen zirai faaliyetlerde muaflık yalnız yıllık satış tutarı ölçüsüne göre tayin olunur.
----------------------------------------
Muaflıktan mükellefliğe, mükelleflikten muaflığa geçiş:
MADDE 14 - (4369 sayılı Kanunun 82/3-a maddesiyle 1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır). (*)
----------------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Muaflıktan mükellefliğe, mükelleflikten muaflığa geçiş:
MADDE 14- (2361 sayılı Kanunun 9'uncu maddesiyle değişen fıkra) 12 Veya 13'üncü maddelerde yazılı hadleri aşan çiftçiler bu durumun meydana geldiği takvim yılı başından itibaren küçük çiftçi muaflığını kaybederler. (*)
Bu suretle mükellefiyete girenler muafiyet şartlarının kalktığı tarihten itibaren keyfiyeti vergi dairesine bildirmeye ve mükellefiyetle ilgili ödevlerini Vergi Usul Kanunundaki esaslara göre yerine getirmeye mecburdurlar.
Mükellef durumunda iken muaflık şartlarını iktisap edenler müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren küçük çiftçi muaflığından faydalanırlar.
-----------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
12 ve 13 üncü maddelerde yazılı hadleri aşan çiftçiler bu durumun husule geldiği tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren küçük çiftçi muaflığını kaybederler
-----------------------------------
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DİĞER MUAFLIKLAR
Diplomat muaflığı:
MADDE 15 - Yabancı Devletlerin Türkiye'de bulunan elçi, maslahatgüzar ve konsolosları (Fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve konsolosluklara mensup olan ve o memleketin uyrukluğunda bulunan memurları Türkiye'de resmi bir göreve memur edilenler bu sıfatlarından dolayı ve karşılıklı olmak şartıyla Gelir Vergisinden muaftırlar.
Bu muaflığın menkul sermaye iradı üzerinden tevkif suretiyle alınan vergiye şümulü yoktur.
Ücret İstisnası:
MADDE 16- Yabancı elçilik ve konsoloslukların 15'inci maddeye girmeyen memur ve hizmetlilerinin yalnız bu işlerinden dolayı aldıkları ücretler karşılıklı olmak şartıyla Gelir Vergisinden istisna edilir.
Göçmen ve mülteci muaflığı:
MADDE 17 - (4369 sayılı Kanunun 82/3-a maddesiyle 29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Göçmen ve mülteci muaflığı:
MADDE 17- (3946 sayılı Kanunun 26'ncı maddesine göre ve yeniden değerleme oranının % 72,8 olması ile değişen miktar) (1997takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) İskan Kanunu hükümlerine göre göçmen ve mülteci sayılanlarla yerleştirilenlerin, mezkur kanunda kazanç vergisi muaflığı için konulan kayıt şart ve sürelerle bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratların (31.100.000) (*) lirası Gelir Vergisinden müstesnadır.
Bu istisnanın menkul sermaye iradı üzerindeki alınacak verginin tevkif yolu ile kesilen kısmına şümulü yoktur. (**)
-----------------------------------------
(*) (Değişmeden önceki şekli) (95/7593 sayılı B.K.K. ile 1995 yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 18.000.000 lira.
(94/6300 s. B.K.K. ile 1995 yılı gelirlerine uyg. üzere) 9.000.000
(93/5146 s. B.K.K. ile 1994 yılı gelirlerine uyg. üzere) 4.500.000
(92/3892 sayılı B.K.K. ile 1993 yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 2.800.000 lira.
(91/2345 sayılı B.K.K. ile 1992 yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 2.400.000 lira
(3689 sayılı kanun ile (1991 yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 600.000 lira
(89/14913 sayılı B.K.K. ile 1990 yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 120.000 lira.
(Değişmeden önceki şekli) 60.000 lira.
(**) MADDE 17- (Değişmeden önceki şekli) İskan Kanunu hükümlerine göre göçmen ve mülteci sayılanlarla yerleştirilenlerin, mezkur kanunda kazanç vergisi muaflığı için konulan kayıt şart ve sürelerle bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratların 6.000 lirası Gelir Vergisinden müstesnadır.
Bu istisnanın menkul sermaye iradı üzerindeki alınacak verginin tevkif yolu ile kesilen kısmına şümulü yoktur.
----------------------------------
MÜKERRER MADDE 17 - (2361 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle kaldırılmıştır.) (*)
----------------------------------
(*) 2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Serbest meslek erbabında yaşlılık muaflığı:
(*) Mükerrer Madde 17 - (Kaldırılmadan önceki şekli) (202 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle eklenmiştir) Götürü usulde vergiye tabi serbest meslek erbabından 60 yaşını doldurmuş olanlar, bu kazançlarına münhasır olmak üzere, Gelir Vergisinden muaftırlar..
----------------------------------
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
KAZANÇLARDA İSTİSNALAR
Serbest meslek kazançlarında:
MADDE 18 - (3239 sayılı Kanunun 40'ıncı maddesiyle değişen şekli) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) (4444 sayılı Kanunun 4'üncü maddesiyle değişen fıkra) (1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere) Müellif, mütercim, heykeltıraş, hattat, ressam, bestekar, bilgisayar programcısı ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman makale, bilimsel araştırma ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video bant, radyo ve televizyon, senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve İnternet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat Gelir Vergisinden müstesnadır. (*)
Eserlerin neşir, temsil icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.
Yukarıda yazılı kazançların arızi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmez.
Serbest meslek kazançları istisnasının, bu Kanunun 94'üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur. (**)
--------------------------------
(*) (4444 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
Müellif, mütercim, heykeltıraş, hattat, ressam, bestekar, ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman makale, bilimsel araştırma ve incelemeleri, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video bant, radyo ve televizyon, senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve İnternet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak veya kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat Gelir Vergisinden müstesnadır.
--------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli) Serbest meslek kazançlarında:
(*) MADDE 18- (Değişmeden önceki şekli) (2772 sayılı kanunun 1 inci maddesiyle değişen şekli) Müellif, mütercim, heykeltıraş, ressam, bestekar ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman makale, röportaj, karikatür, film,, radyo ve televizyon, senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, radyo ve televizyonda yayınlamak veya kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle bir takvim yılı içinde elde ettikleri hasılatın 300.000 lirası (Yabancı memleketlerde elde edilen hasılatın ayrıca 600.000 lirası) (1985 yılında beyan edilecek 1984 yılı gelirlerine uygulanmak üzere, 83/7511 sayılı B.K.K. ile 300.000 lira, 900.000 liraya ve 600.000 lira, 1.800.000 liraya yükseltilmiştir.) Gelir vergisinden müstesnadır.
Eserlerin neşir, temsil icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.
Yukarıda yazılı kazançların arızi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmez.
--------------------------------
(*) (2772 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 18- (Değişmeden önceki şekli) (2574 sayılı kanunun 2 inci maddesiyle değişen şekli) Müellif, mütercim, heykeltıraş, ressam, bestekar ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman makale, röportaj, karikatür, film,, radyo ve televizyon, senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, radyo ve televizyonda yayımlamak veya kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle bir takvim yılı içinde elde ettikleri hasılatın 200.000 lirası (Yabancı memleketlerde elde edilen hasılatın ayrıca 400.000 lirası) Gelir vergisinden müstesnadır.
--------------------------------
(*) (2574 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 18- (Değişmeden önceki şekli) (2361 sayılı kanunun 12 inci maddesiyle değişen şekli) Müellif, mütercim, heykeltıraş, ressam, bestekar ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman makale, röportaj, karikatür, film,, radyo ve televizyon, senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, radyo ve televizyonda yayımlamak veya kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle bir takvim yılı içinde elde ettikleri hasılatın 200.000 lirası (Yabancı memleketlerde elde edilen hasılatın ayrıca 200.000 lirası) Gelir vergisinden müstesnadır.
(Eserlerin neşir, temsil icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi istisnaya dahildir.)
Yukarıda yazılı kazançların arızi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmez.
--------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 18- (Değişmeden önceki şekli) (202 sayılı kanunun 12 inci maddesiyle değişen şekli) Müellif, mütercim, heykeltıraş, ressam ve bestekarların ve bunların kanuni mirasçılarının kitap, resim heykel ve nota halindeki eserlerini satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle bir takvim yılı içinde elde ettikleri hasılatın 10.000 lirası (Yabancı memleketlerde elde edilen hasılatın ayrıca 40.000 lirası) Gelir vergisinden müstesnadır.
(Eserlerin neşir, temsil icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.)
--------------------------------
PTT acentelerinde kazanç istisnası:
MÜKERRER MADDE 18 - (3418 sayılı Kanunun 23'üncü maddesiyle eklenen madde) (1.1.1988 tarihinden geçerli olmak üzere) PTT acenteliği faaliyetinden elde edilen kazançlar, Gelir Vergisinden müstesnadır. Bu kazanç istisnasının, bu Kanunun 94'üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
Zirai kazançlarda istisna:
MADDE 19 - (2361 sayılı Kanunun 13'üncü maddesiyle 1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır. (*)
----------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Zirai kazançlarda istisna:
(*) Madde 19 - (484 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle değişen şekli) 31.12.1960 tarih ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 27.12.1963 tarih ve 365 sayılı kanunla değişik 19 uncu maddesinde yazılı istisna hadleri 10 bin lirayı aşmayan safi kazançlara uygulanmak kaydıyla 2.500 liraya indirilmiştir.
----------------------------
Maden suları kazançları istisnası:
MADDE 20 - (2361 sayılı kanunun 14 üncü maddesiyle 1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır)
----------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Maden suları kazançları istisnası:
MADDE 20- 927 sayılı kanunun 1 inci maddesine göre verilen sıcak ve soğuk maden suları imtiyazının işletilmesinden elde edilen kazançlar ihaleyi takip eden yıldan başlayarak beş yıl süre ile Gelir Vergisinden müstesnadır.
----------------------------
Eğitim, öğretim ve sağlık hizmet işletmelerinde kazanç istisnası:
MÜKERRER MADDE 20 - (3946 sayılı kanunun 38 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.) (1.1.1994 tarihinden itibaren yeni faaliyete başlayan işletmelerde uygulanmak üzere) (Geçici Md. 38) (*)
---------------------------
(*) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Eğitim, öğretim ve sağlık hizmet işletmelerinde kazanç istisnası:
(*) MÜKERRER MADDE 20 - (3239 sayılı kanunun 41 inci maddesiyle eklenen madde) Okul, kreş ve spor tesisleri ile 50 yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde 35 yatak) kapasitesinden az olmamak üzere, yurt ve sağlık tesislerinin (huzurevleri dahil) işletilmesinden elde edilen kazançlar, ilgili bakanlığın görüşü alınmak suretiyle Maliye ve Gümrük Bakanlığının belirleyeceği usul ve esaslar dahilinde 5 yıl süreyle Gelir Vergisinden müstesna tutulurlar. İstisna kuruluşların faaliyete geçtiği tarihten itibaren başlar.
Bu kuruluşların kalkınmada öncelikli yörelerde kurulması halinde bunlardan elde edilecek kazançlar yukarıdaki şartlar dahilinde 10 yıl süreyle Gelir Vergisinden müstesna tutulur.
---------------------------
BEŞİNCİ BÖLÜM
SERMAYE İRATLARINDA İSTİSNALAR
Gayrimenkullar ve haklarda:
MADDE 21 - (4369 sayılı Kanunun 27'nci maddesiyle değişen fıkra) (1998 yılı kazançları dahil 29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Binaların mesken olarak kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde elde edilen hasılatın Yeniden Değerleme Oranının % 52.1 olması ile 1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere) 630.000.000 lirası Gelir Vergisi'nden müstesnadır. İstisna haddi üzerinde hasılat elde edilip beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi halinde, bu istisnadan yararlanılamaz. (*)
Ticari, Zirai veya mesleki kazancını yıllık beyanname ile bildirmek mecburiyetinde olanlar ile gelirleri bunlar tarafından bildirilecek olanlar bu istisnadan faydalanamazlar.
-----------------------------------
(*) (Yeniden değerleme Oranı ile değişmeden önce 1.1.199 - 31.12.1999 tarihleri arasında uygulanan miktar) 420.000.000.- lira.
(*) Yeniden Değerleme Oranı ile değişmeden önce 29.7.1998 - 31.12.1998 tarihleri arası uygulanan miktar) 240.000.000.- lira.
-----------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
(3946 sayılı Kanunun 26'ncı maddesine göre ve yeniden değerleme oranının % 72,8 olması ile değişen miktar) (1996 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) Binaların mesken olarak kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde elde edilen hasılatın 41.400.000 lirası (*) Gelir Vergisinden müstesnadır.
-----------------------------------
(*) (Değişmeden önceki şekli)
(95/7593 sayılı B.K.K. ile 1995 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 24.000.000- lira.
(94/6300 sayılı B.K.K. ile 1994 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 12.000.000 lira.
(93/5146 sayılı B.K.K. ile 1993 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 6.000.000 lira.
(92/3892 sayılı B.K.K. ile 1992 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 3.600.000 lira
.(91/2569 sayılı B.K.K. ile 1991 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 1.600.000 lira.
(3689 sayılı kanunla 1990 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere)1.000.000 lira.
(89/14913 sayılı B.K.K. ile 1989 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere) 600.000 lira.
(Değişmeden önceki şekli) 120.000 lira.
(*) (Değişmeden önceki şekli)
Madde 21 - (2574 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle değişen şekli) Binaların mesken olarak kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde elde edilen hasılatın 40.000 lirası Gelir vergisinden müstesnadır.
(*) (Değişmeden önceki şekli)
Madde 21 - (2361 sayılı kanunun 15 inci maddesiyle değişen şekli) Binaların mesken olarak kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde elde edilen ve toplamı 120.000 lirayı aşmayan gayri safi hasılatın 40.000 lirası Gelir vergisinden müstesnadır. Elde edilen gayri safi hasılatın 120.000 lirayı aşması halinde tamamı vergiye tabi tutulur.
(*) (Değişmeden önceki şekli)
Madde 21 - (202 sayılı kanunun 13 üncü maddesiyle değişen şekli) Gayrimenkul sermaye iratlarında bir takvim yılı içinde elde edilen ve toplamı 5.000 lirayı aşmayan gayri safi hasılat Gelir Vergisinden müstesnadır. Elde edilen gayri safi hasılatın yıllık toplamının 5.000 lirayı aşması halinde tamamı vergiye tabi tutulur.
-----------------------------
Menkul Sermaye İratlarında:
MADDE 22- (3239 sayılı Kanunun 138'inci maddesiyle 1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
-----------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Menkul Sermaye İratlarında:
Madde 22 - (2361 sayılı kanunun 16ıncı maddesiyle değişen şekli) Özel kanunlarla veya Devletin, kanunların verdiği yetkiye dayanarak akit ettiği mukavelelerle her türlü vergiden istisna edilmiş olan menkul kıymetlerin faiz, kâr payı ve ikramiyeleri ile döviz tevdiat hesapları için ödenen faizler Gelir Vergisinden müstesnadır.
(*) (2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Menkul kıymetler ve mevduat:
Madde 22 - Aşağıda yazılı menkul sermaye iratları Gelir Vergisinden müstesnadır.
1 - Özel kanunları veya Devletle akit edilmiş mukavelelerle her türlü vergiden istisna edilmiş olan menkul kıymetlerin faiz, temettü ve ikramiyeleri.
2 - (1137 sayılı kanunun 2 inci maddesiyle değişen şekli) Tasarruf mevduatı karşılığında bir takvim yılında alınan faizlerin 500 lirası (Muhtelif müesseselerden veya bir müessesenin muhtelif şube veya ajanslarından alınan mevduat faizlerinde bu had her müessese veya her müessesenin muhtelif şube ve ajansları için ayrı ayrı nazara alınır.)
-----------------------------
ALTINCI BÖLÜM
MÜTEFERRİK İSTİSNALAR
Ücretlerde:
MADDE 23 - (2361 sayılı Kanunun 17'nci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Aşağıdaki yazılı ücretler gelir vergisinden istisna edilmiştir.
1) Köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu 5000'i aşmayan yerlerde faaliyet gösteren ve münhasıran el ile dokunan halı ve kilim imal eden işletmelerde çalışan işçilerin ücretleri;
2) (4369 sayılı Kanunun 28'nci maddesiyle değişen bent) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Gelir Vergisi'nden muaf olanların veya gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerin yanında çalışan işçilerin ücretleri; (*)
3) Toprak altı işletmesi halinde bulunan madenlerde cevher istihsali ve bununla ilgili diğer bütün işlerde çalışanların münhasıran yer altında çalıştıkları zamanlara ait ücretleri;
4) (4369 sayılı Kanunun 82/3-b maddesiyle 29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere bent yürürlükten kaldırılmıştır.) (**)
5) Köy muhtarları ile köylerin katip, korucu, imam, bekçi ve benzeri hizmetlerine köy bütçesinden ödenen ücretler ile çiftçi mallarını koruma bekçilerinin ücretleri;
6) Hizmetçilerin ücretleri (Hizmetçiler özel fertler tarafından evlerde, bahçelerde, apartmanlarda ve ticaret mahalli olmayan sair yerlerde orta hizmetçiliği, süt ninelik, dadılık, bahçıvanlık, kapıcılık gibi özel hizmetlerde çalıştırılanlardır (Mürebbiyelere ödenen ücretler istisna kapsamına dahil değildir);
7) Sanat okulları ile bu mahiyetteki enstitülerde ceza ve ıslahevlerinde, darülacezelerin atölyelerinde çalışan öğrencilere, yükümlü ve tutuklulara ve düşkünlere verilen ücretler,
8) (4108 sayılı Kanunun 16'ıncı maddesiyle değişen bent) (1.7.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) Hizmet erbabına işverenlerce yemek verilmek suretiyle sağlanan menfaatler (İşverenlerce, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin (Yeniden Değerleme Oranının % 52.1 olması ile 1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere) 2.100.000 lirayı (***) aşmaması ve buna ilişkin ödemenin yemek verme hizmetini sağlayan mükelleflere yapılması şarttır. Ödemenin bu tutarı aşması halinde, aşan kısım ile hizmet erbabına yemek bedeli olarak nakden yapılan ödemeler ve bu amaçla sağlanan menfaatler ücret olarak vergilendirilir.) (***)
9) (3239 sayılı Kanunun 42'nci maddesiyle değişen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Genel olarak maden işletmelerinde ve fabrikalarda çalışan işçilere ve özel kanunlarına göre barındırılması gereken memurlarla, müstahdemlere konut tedariki ve bunların aydınlatılması, ısıtılması ve suyunun temini suretiyle sağlanan menfaatler ile mülkiyeti işverene ait brüt alanı 100 m2'yi aşmayan konutların hizmet erbabına mesken olarak tahsisi suretiyle sağlanan menfaatler (Bu konutların 100 m2'yi aşması halinde aşan kısma isabet eden menfaat için bu istisna hükmü uygulanmaz); (****)
10) Hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini sağlamak maksadıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri;
11) (4369 sayılı Kanunun 28'nci maddesiyle değişen bent) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Kanunla kurulan veya tüzel kişiliği haiz bulunan emekli sandıkları ile on yıl süre ile prim veya aidat ödenmiş olmak kaydıyla Türkiye'de kain ve merkezi Türkiye'de bulunan sigorta şirketleri ve yardım sandıkları tarafından ödenen emekli, maluliyet, dul ve yetim aylıkları (Tüzel kişiliği haiz muhtelif emekli sandıkları ile sigorta şirketleri ve yardım sandıkları tarafından ödenen aylıklar toplamı, en yüksek Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur.) (Genel, katma ve özel bütçelerden ödenen bu nevi aylıklar dahil); (*****)
12) 2089 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu hükümlerine tabi çırakların asgari ücreti aşmayan ücretleri; (1)
13) (3239 sayılı Kanunun 42'nci maddesiyle eklenen bentler) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen emekli, maluliyet, dul ve yetim aylıkları;
14) (3239 sayılı kanunun 42 inci maddesiyle eklenen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenlerin yanında çalışan hizmet erbabına, işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretler;
15) (3239 sayılı kanunun 42 inci maddesiyle eklenen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Yüz ve daha aşağı sayıda işçi çalıştıran işyerlerinde bir, yüzden fazla işçi çalıştıran işyerlerinde iki amatör sporcu çalıştıranların, her yıl milli müsabakalara iştirak ettiklerinin belgelenmesi ve bu amatör sporculara ödenen ücretler (Asgari ücretin iki katını aşmamak kaydıyla).
----------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
2) Gelir vergisinden muaf veya götürü gider usulünde vergiye tabi çiftçilerin ziraat işlerinde bilfiil çalışan işçilerin ücretleri (Bekçi ve çoban ücretleri dahil);
----------------------------------
(**) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki bent)
4) Ticari ve sınai kazançları vergiden muaf bulunanların bu işlerinde çalıştırılan hizmet erbabının ücretleri;
----------------------------------
(**) (Değişmeden önceki miktar)
(1.1.1999 - 31.12.1999 tarihleri arası uygulanan miktar) 1.400.000 lira
(29.7.1998 / 31.12.1998 tarihleri arası uygulanan miktar) 800.000 lira.
(1998 takvim yılında uygulanan miktar) 600.000.- lira
(1997 takvim yılında uygulanan miktar) 300.000.- lira
(1996 takvim yılında uygulanan miktar) 200.000.- lira.
(1995 takvim yılında uygulanan miktar) 100.000.- lira.
(***) (4108 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
8- Hizmet erbabına işyerinde veya müştemilatında bedava yemek vermek suretiyle sağlanan menfaatler (Bu amaçla da olsa hizmet erbabının nakit ve ayın olarak yapılan ödemeler vergiye tabi tutulur.)
----------------------------------
(***) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
9 - (2574 sayılı kanunun 44üncü maddesiyle değişen şekli) Genel olarak maden işletmelerinde ve fabrikalarda çalışan işçilere ve özel kanunlarına göre barındırılması gereken memurlarla müstahdemlere konut tedariki ve bunların aydınlatılması, ısıtılması ve suyunun temini suretiyle sağlanan menfaatler ile mülkiyeti işverene ait olup vergi değerleri iki milyon lirayı aşmayan gayri menkullerin hizmet erbabına konut olarak tahsisi suretiyle sağlanan menfaatler.
(****) (2574 sayılı kanunla değişmeden önceki bent)
9 - Genel olarak maden işletmelerinde ve fabrikalarda çalışan işçilere ve özel kanunlarına göre barındırılması gereken memurlarla müstahdemlere konut tedariki ve bunların aydınlatılması, ısıtılması ve suyunun temini suretiyle sağlanan menfaatler.
(*****) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
Kanunla kurulan veya tüzel kişiliği haiz bulunan emekli sandıkları tarafından ödenen emekli, maluliyet, dul ve yetim aylıkları ( Tüzel kişiliği haiz muhtelif emekli sandıkları tarafından ödenen aylıklar toplamı, hizmet süresi ve aylık seviyesi aynı olan Devlet memurlarına ödenen miktardan fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur.) (Genel, katma ve özel bütçelerden ödenen bu nevi aylıklar dahil);
----------------------------------
(1) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 23 - Aşağıda yazılı ücretler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir.
1 - Dilsiz, mefluç, iki gözü kör, el ve ayaklarının ikisinden veya birinden mahrum, birini veya ikisini kullanamayacak derecede el ve ayakları sakat bulunan hizmet erbabının ücretleri (sakatlık veya malullüğün resmi hastanesi veya mümasil sıhhi teşekkülü bulunan yerlerde ilgili mütehassısın başta bildikçe tasdik edilecek raporu ile, resmi hastanesi veya mümasil sıhhi teşekkülü olmayan veya ilgili mütehassısı bulunmayan yerlerde resmi tabip raporu ile tevsiki şarttır.)
2 - (202 sayılı kanunun 14 üncü maddesiyle değişen şekli) Çiftçilerin ziraat işlerinde bilfiil çalışan işçilerin ücretleri (Şoför, makinist, bekçi, çoban ve amele başı ücretleri dahil);
3 - Toprak altı işletmesi halinde bulunan madenlerde cevher istihsali ve bununla ilgili diğer bütün işlerde çalışan işçilerin yer altında çalıştıkları zamanlara ait ücretleri;
4 - Ticari ve sınai kazançları vergiden muaf bulunanların bu işlerinde çalıştırılan hizmet erbabının ücretleri;
5 - (202 sayılı kanunun 14 üncü maddesiyle değişen şekli) Mahalle veya köy muhtarları ile köylerin katip, korucu, imam, bekçi ve benzeri müstahdemleri, çiftçi mallarını koruma bekçileri ile mahalle ve bekçilerinin ücretleri;
6 - Hizmetçilerin ücretleri (Hizmetçiler özel fertler tarafından evlerde, bahçelerde, apartmanlarda ve ticaret mahalli olmayan sair yerlerde orta hizmetçiliği, uşaklık, sütninelik, dadılık, mürebbiyelik, bahçıvanlık, kapıcılık gibi özel hizmetlerde çalıştırılanlardır.)
7 - Sanat okulları ile bu mahiyetteki enstitülerde ceza ve ıslah evlerinde, darülacezelerin atölyelerinde çalışan öğrencilere, hükümlü ve tutuklulara ve düşkünlere verilen ücretler.
8 - Hizmet erbabına işyerinde bedava yemek vermek suretiyle sağlanan menfaatler (Bu yemeklerin işveren tarafından hazırlatılması şartıyla);
9 - Genel olarak maden işletmelerinde ve fabrikalarda çalışan işçilere ve özel kanunlarına göre barındırılması gereken memurlarla müstahdemlere konut tedariki ve bunların aydınlatılması ısıtılması ve suyunun temini suretiyle sağlanan menfaatler;
10 - Hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini sağlamak maksadıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri;
11 - Kanunla kurulan veya tüzelkişiliği haiz bulunan emekli sandıkları tarafından ödenen emekli maluliyet, dul ve yetim aylıkları (Tüzelkişiliği haiz emekli sandıklarınca ödenen aylıklar, hizmet süresi ve aylık seviyesi aynı olan Devlet memurlarına ödenen miktardan fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur.) (Genel katma ve özel bütçelerden ödenen bu nevi aylıklar dahil)
12 - (202 sayılı kanunun 14 üncü maddesiyle eklenen bent) Ticari veya mesleki kazançları götürü usulde tespit edilenlerin yanında işve sanat öğrenmek maksadıyla çalışan ve 18 yaşını doldurmamış bulunan hizmet erbabının bu yerlerden aldıkları ücretleri;
13 - (202 sayılı kanunun 14 üncü maddesiyle eklenen bent) Ücretleri götürü usulde tespit edilen hizmet erbabından 60 yaşını doldurmamış bulunanların bu ücretleri.
----------------------------------
Gider Karşılıklarında:
MADDE 24 - (2361 sayılı Kanunun 18 inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Gider karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı ödemeler, Gelir Vergisinden istisna edilmiştir.
1) (2574 sayılı kanunun 5 inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1982 tarihinden geçerli olmak üzere)Harcırah Kanununa tabi kurumlar tarafından harcırah veya yolluk olarak yapılan ödemeler; (*)
2) (2772 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle değişen bent) (1.1.1983 tarihinden geçerli olmak üzere) Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanununa tabi olsun olmasın her türlü sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya Devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur); (**)
3-(3946 sayılı kanunun geçici 38. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) (***)
4- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre ödenen yakacak yardımı (memur işçi ve Bağ-Kur emeklilerine avans olarak ödenenler dahil);
5- Sayım işleriyle seçim işlerinde çalıştırılanlara özel kanunlarına göre verilen zaruri gider karşılıkları. (****)
------------------------------
(*) (274 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
(*) 1- (2361 sayılı kanunun 18. maddesiyle değişik şekli) Harcırah kanunu hükümleri uyarınca yapılan ödemeler.
(**) (2772 sayılı kanunla değişmeden önceki şekli )
2 - Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanununa tabi olsun olmasın her türlü sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya Devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur. Fiili yemek ve yatmak giderleri karşılığı yapılan ödemeler ve mukayese de esas alınacak gündeliğin tespitinde nazara alınır);
(***) (3946 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki bent)
3- (3689 sayılı kanunun geçici 36ıncı maddesi ve 92/3892 sayılı kararla değişen bent)(1993 yılından itibaren uygulanmak üzere) Kazai veya idari kararlara dayanılarak tanıklara, bilirkişiler ve resmi arabuluculara bu sıfatları dolayısıyla ödenen ve yıllık tutarı (1.000.000) liraya (***) aşmayan ücretler;
------------------------------
(***) (Değişmeden önceki şekli)
3- (91/2569 sayılı B.K.K. ile 1992 yılından itibaren uygulanmak üzere) 700.000. lira
(***) (Değişmeden önceki şekli)
(3689 sayılı kanunla 1991 yılından itibaren uygulanmak üzere )
3 - 500.000 lira
(***) (Değişmeden önceki şekli)
3 - 360.000. Lira.
3- (2574 sayılı kanunun5. maddesiyle değişen şekli) Kazai veya idari kararlara dayanarak tanıklara ve bilirkişilere verilen ücretler.
(***) (Değişmeden önceki şekli)
3- (Değişmeden önceki şekli ) Kazai veya idari kararlara dayanılarak tanıklara verilen ücretler;
------------------------------
(****) (Değişmeden önceki şekli)
(***) Madde 24- Gider karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı ödemeler;
Gelir vergisinden istisna edilmiştir.
1- Kamu idareleri ve müesseseleri ve 3659 sayılı kanuna tabi müesseseler ve kamu menfaatlerine yararlı dernekler tarafından verilen harcırahlar ve zaruri yol giderleri (Gündelikler dahil);
2-Yukarıdaki Fıkrada sayılanların dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkan ve üyeleri ile denetçilere, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık olmak üzere verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya Devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur);
3- Kazai veya idari kararlara dayanarak tanıklara ve bilirkişilere verilen ücretler;
4- Özel kanunlarına göre verilen yakıt bedelleri;
5- Özel kanunlarla kurulan komisyonların memur olmayan üyelerine bu görevleri dolayısıyla yapılan ödemeler.
------------------------------
Tazminat ve yardımlarda :
Madde 25 - Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesnadır
1- Ölüm, sakatlık, hastalık ve işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve yapılan yardımlar;
2- Muhtaç olanlara belli bir süre için veya hayat kaydıyla yapılan yardımlar (Asker ailelerine yapılan yardımlarla hayır derneklerinin ve yardım sandıklarının yardımları mutlak olarak bu istisnaya girerler. );
3 - (4369 sayılı Kanunun 29'uncu maddesiyle değişen bent) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Kanunla kurulan veya tüzel kişiliği haiz olan emekli sandıklarınca kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya statüleri gereğince verilen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya
iade olunan mevduatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar ile on yıl süre ile prim veya aidat ödenmiş olmak kaydıyla Türkiye'de kain ve merkezi Türkiye'de bulunan sigorta şirketleri ve yardım sandıkları tarafından iade olunan mevduat veya toptan yapılan ödeme tutarı (Kamu idare ve müesseseleri ile kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumları dışında kalan tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları ile sigorta şirketleri ve yardım sandıkları tarafından ödenen tazminat, yardım ve toptan yapılan ödemeler en yüksek Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur. Bu mukayesede gerek muhtelif emekli sandıkları ile sigorta şirketleri ve yardım sandıklarından gerek aynı emekli sandığı ile sigorta şirketleri ve yardım sandıklarından muhtelif zamanlarda alınan ikramiye, tazminat ve toptan yapılan ödemeler topluca dikkate alınır.); (*)
4- Hizmet erbabına ödenen çocuk zamları (Bu zamlar Devletçe verilen miktarları aştığı takdirde fazlası vergiye tabi tutulur.);
5-Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan yardımlar (Bu istisna hizmet erbabının iki aylığına veya buna tekabül eden gündeliklerinin tutarına kadar olan yardım kısmına uygulanır.);
6- Sosyal sigorta kurumları tarafından sigortalılara yapılan ödemeler;
7- (2320 sayılı kanunun 2 inci maddesiyle değişen bent ) 1475 ve 854 sayılı yardımlar kanunlarına göre ödenmesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı ile 5953 sayılı kanuna göre ödenen kıdem tazminatlarının hizmet erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa etmeksizin ödenen ücretler tazminat sayılmaz); (*)
8- Genel olarak nafakalar (Alanlar için);
9- Yardım sandıkları tarafından statüleri gereğince kendi üyelerine ölüm, sakatlık, hastalık, doğum, evlenme gibi sebeplerle yapılan yardımlar ile üyelerinin geri verilen mevduatı. (4369 sayılı Kanunun 29'uncu maddesiyle bent kapsamından çıkarılan ibare) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) ..... (***)
10- (3239 sayılı kanunun 44 üncü maddesiyle eklenen bent) Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen emekli, dul yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade olunan mevduat, sürelerini doldurmamış bulunanlarla, dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminat ve yardımlar.
---------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
3- (3261 sayılı kanunun 19 uncu maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Kanunla kurulan veya tüzel kişiliği haiz olan emekli sandıklarınca kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya statüleri gereğince verilen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade olunan mevduatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar (Kamu idari ve müesseseleri ile kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumları dışında kalan tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları tarafından ödenen tazminat ve yardımlar hizmet süresi ve aylık seviyesi aynı olan devlet memurlarına verilen miktardan fazla ise, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur Bu mukayesede gerek muhtelif emekli sandıklarından, gerek aynı emekli sandığından muhtelif zamanlarda alınan ikramiye ve tazminatlar topluca dikkate alınır.(*)
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
3-Kanunla kurulan veya tüzelkişiliği haiz olan emekli sandıklarınca kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya statüleri gereğince verilen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade olunan mevduatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar (Kamu idare ve müesseseleri ve 3659 sayılı kanuna tabi müesseseler dışında kalan tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları tarafından ödenen tazminat ve yardımlar , hizmet süresi ve aylık seviyesi aynı olan Devlet memurlarına verilen miktardan fazla ise, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur
(**) (2320 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
7- (1927 sayılı kanunun 7 inci maddesiyle değişen şekli) İşten çıkma tazminatı (İşten çıkan veya çıkarılanlara verilen tazminatlardır) Şu kadarki , bu suretle verilen tazminatın miktarı işten çıkan veya çıkarılanın (24) aylığını aştığı takdirde fazlası ücret olarak vergiye tabi tutulur. Hizmet ifa edilmeksizin ödenen ücretler tazminat sayılmaz.
---------------------------------
Vatan hizmetleri yardımlarında :
MADDE 26 - Aşağıdaki yazılı vatan hizmetleri yardımları Gelir Vergisinden müstesnadır.
1- Harp malullüğü zamları ;
2- Harp malullerine ve şehit, dul ve yetimlerine verilen tekel bayileri;
3- Şehitlerin dul ve yetimlerine, şehit, dul ve yetimi sıfatıyla yapılan bilumum ödemeler (Bu hükmün tatbikinde hususi kanunlarına göre kendilerine şehit sıfatı verilenlerle harp, isyan, eşkıya, kaçakçı, takip ve müsademesi, sanıkların ve mahkumların takibi, manevra, talim ve tatbikat esnasında görev başında veya görevden doğan sebeplerle ölenler şehit sayılır ) ;
4- Vatan hizmetleri tertibinden bağlanan aylıklar ile ödenen mükafatlar.
Teçhizat ve tayın bedellerinde :
MADDE 27- Aşağıda yazılı teçhizat ve tayın bedelleri Gelir Vergisinden müstesnadır.
1- Özel kanunlara dayanarak verilen yemek ve hayvan yem bedelleri veya bu mahiyette yapılan ödemeler;
2-Demirbaş olarak verilen giyim eşyası (Resmi ve özel daire ve müesseselerce hizmet erbabına işin icabı olarak verilen ve bunların işten ayrılmaları halinde geri alınan giyim eşyası);
3- Tahsilde bulunanlar için yapılan giyim giderleri.
Tahsil ve tatbikat ödemelerinde:
MADDE 28 - Tahsil ve tatbikat giderleri karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı ödemeler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir.
1- Resmi ve özel müesseseler ve şahıslar hesabına yabancı memleketlerde tahsilde veya stajda bulunan öğrenci ve memurlara gider karşılığı olarak verilen paralar (Özel Müesseseler tarafından yapılan ödemeler, benzeri devlet öğrenci ve memurlarına verilen miktardan fazla olduğu takdirde aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur.) (Asil görev veya memuriyet dolayısıyla alınan ücretler bu istisnaya dahil değildir.);
2- Resmi ve özel müesseseler ve şahıslar hesabına Türkiye'de tahsilde bulunan öğrenciye iaşe, ibate ve tahsil gideri olarak ödenen paralar.
3- Öğrencilere tatbikat dolayısıyla öğretim müesseseleri veya tahsil masrafları deruhte edenler tarafından verilen paralar.
Teşvik ikramiye ve mükafatları :
MADDE 29 - Teşvik gayesiyle verilen aşağıda yazılı ikramiye ve mükafatlar Gelir Vergisinden müstesnadır.
1- İlim ve fenni, güzel sanatları, tarımı, hayvan yetiştirilmesini ve memleket bakımından faydalı olan diğer işleri ve faaliyetleri teşvik maksadıyla verilen ikramiyeler ve mükafatlar;
2- (2361 sayılı kanunun 20 inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Subay, Astsubay, Erbaş ve erlere ve ordu hizmetinde bulunan sivil makinistlere, uçuş, dalış gibi hizmetleri dolayısıyla verilen tazminatlar, gündelikler,ikramiyeler, zamlar ile Türk Hava Kurumu veya kanuni ve iş merkezi, Türkiye'de bulunan müesseselerde uçuş maksadıyla görevlendirilenlere; uçuş hizmetleri, deniz altına dalış yapanlara dalış hizmetleri dolayısıyla yapılan aynı mahiyetteki ödemeler (*)
3- (2361 sayılı kanunun 20 inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Spor yarışmalarına katılan amatör sporculara ödenen ödül ve ikramiyeler; (**)
4- (2361 sayılı kanunun 20 inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretler. (***)
------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
2- (784 sayılı kanunun 1 inci maddesiyle değişen şekli) Subay, Astsubay ve erlere (Kıta onbaşısı ve çavuşlar dahil) ve ordu hizmetinde bulunan sivil makinistlere ve Türk Hava Yollarında uçuş maksadıyla görevlendirilenlere uçuş, dalış gibi hizmetleri dolayısıyla verilen gündelikler, ikramiyeler ve zamlar;
(**) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
3- Spor müsabakalarına iştirak edenlere verilen ikramiye ve mükafatlar (Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla verilen paralar hariç);
(***) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
4 - Spor kulüplerinin kendi mensuplarına gider karşılığı olmak üzere yaptıkları ödemeler ve maç hakemlerine verilen paralar,
------------------------
Sergi ve Panayır İstisnası:
MADDE 30 - Dar mükellefiyete tabi olanların;
1) Hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda, yaptıkları ticari faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar (Türkiye'de başkaca işyeri veya daimi temsilcileri bulunmamak şartıyla.
2) Bu sergi ve panayırlarda yaptıkları serbest meslek faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar;
Gelir Vergisinden müstesnadır.
YEDİNCİ BÖLÜM
İNDİRİMLER
İndirim Hadleri:
MADDE 31 - (3239 sayılı kanunun Geçici 45 inci maddesi ile değişen madde) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde aşağıdaki indirimler uygulanır:
1 - Özel İndirim: (3824 sayılı kanunun 2 inci maddesine göre 99/13645 sayılı kararla değişen miktarlar) (2000 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere.)
Özel İndirim Tutarları:
Özel indirim tutarları (kalkınmada öncelikli yöreler de dahil) günde (625.000) ayda (18.750.000) ve yılda (225.000.000) lira olarak yeniden tespit edilmiştir.
Özel indirim tutarları; Adıyaman, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt, Şırnak, Tunceli ve Van illerinde günde (875.000, ayda (26.250.000), yılda (315.000.000) lira olarak yeniden tespit edilmiştir.
(3824 sayılı kanunun 2 inci maddesiyle değişen bent) (11.7.1992 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere) Bakanlar Kurulu, özel indirim tutarlarını, sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücret tutarına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, sürekli olarak fiilen kalkınmada birinci ve ikinci derecede öncelikli yörelerde çalışanlar ile bu yörelerdeki il ve ilçelerde çalışanlar ve kalkınmada birinci ve ikinci derecede öncelikli yöreler veya diğer yörelerde çalışan asgari ücretlilere farklı özel indirim tutarları tespit edilmek suretiyle de kullanılabilir. (**)
2. Sakatlık indirimi: Çalışma gücünün asgari %80'ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece sakat, asgari %60'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece sakat, asgari %40'ını kaybetmiş hizmet erbabı ise üçüncü derece sakat sayılır ve aşağıda belirtilen sakatlık indiriminden faydalanırlar.
Sakatlık indirimi, özel indirim tutarının;
- Birinci derecede sakatlar için sekiz katı
- İkinci derece sakatlar için dört katı,
- Üçüncü derece sakatlar için iki katıdır.
Sakatlık derecelerine göre tespit edilecek indirimler, özel indirime eklenerek hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Sakatlık derecelerinin tespit ve şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye ve Gümrük, Sağlık ve Sosyal Yardım ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile tespit edilir.
Aile reisinin, eşinin ve çocuklarının her birinin gerçek usulde tespit edilen ücret gelirine bu maddede yer alan özel indirim ve sakatlık indirimi uygulanır. (***)
----------------------------------
(*) Değişmeden önceki şekli)
(97/10416 sayılı Kararla 1998 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) günde (315.000) ayda (9.450.000) ve yılda (113.400.000) lira olarak yeniden tespit edilmiştir.
(97/10416 sayılı Kararla değişmeden önceki şekli) Özel indirim tutarları Adıyaman, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt, Şırnak, Tunceli ve Van illerinde 1.1.1998 tarihinden itibaren uygulanmak üzere günde (420.000) ayda (12.600.000) yılda (151.200.000)
----------------------------------
(*) Değişmeden önceki şekli)
(96/8955 sayılı Kararla 1997 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) Günde (105.000), ayda (3.150.000) yılda (21.600.000) liradır.
(97/9954 sayılı Kararla) Adıyaman, Batman. Bingöl. Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt, Şırnak, Tunceli ve Van illerinde 1.10.1997 tarihinden itibaren uygulanmak üzere günde (210.00) ayda (6.300.000) yılda (7.600.000)lira.
----------------------------------
(*) Değişmeden önceki şekli)
(95/7593 sayılı kararla 1996 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) Günde (60.000) ayda (1.800.000) yılda (21.600.000) lira.
(94/6300 sayılı kararla 1995 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) Günde (30.000) ayda (900.000) yılda (10.800.000) lira.
(93/5146 sayılı kararla 1994 yılı takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) Günde (20.000) Ayda (600.000) Yılda (7.200.000) lira.
(92/3892 sayılı kararla 1993 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) Günde (5.000) ayda (150.000) yılda (1.800.000) lira.
(91/2569 sayılı kararla 1992 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) Günde (3.000) ayda (90.000) yılda (1.080.000) lira.
(91/1372 sayılı B.K.K. İLE 1991 takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere değişen miktarlar) Günde (1.800) ayda (54.000) yılda (648.000) lira.
(89/14913 sayılı B.K.K. ile değişen miktarlar) Günde (1.200) ayda (36.000) yılda (432.000) lira.
(Değişmeden önceki şekli) Günde (200) ayda (6.000) yılda (72.000) lira.
----------------------------------
(**) (3824 sayılı kanunla değişmeden önceki şekli) (11 Temmuz 1992 tarihinden önceki şekli)
Bakanlar kurulu, özel indirim tutarlarını 15 katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, kalkınma planı ve yıllık programlarda özel önem taşıdığı belirtilen sektörler ile kalkınmada öncelikli bölgelerde fiilen çalışanların ücretleri için farklı özel indirim tutarları tespit edilmek suretiyle de kullanılabilir.
----------------------------------
(***) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Madde 31 - (Değişmeden önceki şekli) (2361 sayılı kanunun 21 inci maddesiyle değişen şekli) Tam mükellefiyete tabi gerçek kişiler aşağıda yazılı indirimlerden yararlanırlar.
1 - Genel indirim: Mükelleflerin günde (20) ayda (600) yılda (7.200) lirayı aşmayan gelirleri vergiye tabi tutulmaz. Mükellef evli ise, bu miktara eş için günde (15) ayda (450) yılda (5.400) lira, çocukların her biri için Günde (5), ayda (150), yılda (1.800) lira ilave edilir.
2 - (2772 sayılı kanunun 4 üncü maddesiyle değişen şekli) Özel indirim: Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde günde (150), ayda (4.500), yılda (54.000) lira ayrıca indirilir.
(*) (2772 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
2 - Özel indirim: Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde günde (150), ayda (4.500), yılda (54.000) lira ayrıca indirilir. (karı kocanın ücretli olarak çalışması halinde genel indirimden istifade etmeyen eşin gerçek ücretinden yapılan özel indirim günde (75), ayda (2.250), yılda (27.000) liradır;
(2970 sayılı kanunun 1 inci maddesiyle eklenen fıkra) Bakanlar kurulu, özel indirim tutarlarını on katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, kalkınma planı ve yıllık programlarda özel önem taşıdığı belirtilen sektörler ile kalkınmada öncelikli bölgelerde fiilen çalışanların ücretleri için farklı özel indirim tutarları tespit edilmek suretiyle de kullanılabilir.
3- (2454 sayılı kanunun 6ıncı maddesiyle değişen şekli) Sakatlık indirimi:
Çalışma gücünün asgari % 80' ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece sakat, asgari % 60 'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece sakat, % 40 'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece sakat sayılır ve aşağıda belirtilen sakatlık indirimlerinden faydalanırlar.
Sakatlık indirimi aile reisi için tespit edilen özel indirim tutarının;
- Birinci derece sakatlar için dört katı
- İkinci derece sakatlar için iki katı,
- Üçüncü derece sakatlar için bir katıdır.
Sakatlık derecelerine göre tespit edilecek indirimler, genel ve özel indirim toplamına eklenerek hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Sakatlık derecelerine göre tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Sosyal Yardım ve Sosyal Güvenlik Bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile tespit edilir.
(*) 2454 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
3- (2361 sayılı kanunun 21 inci maddesiyle değişen şekli) Sakatlık indirimi: Çalışma gücünün asgari % 70 ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece sakat, asgari % 40ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise ikinci derece sakat sayılır ve aşağıda belirtilen sakatlık indiriminden faydalanırlar.
Sakatlık indirimi aile reisi için tespit edilen özel indirim tutarının;
- Birinci derece sakatlar için bir buçuk katı,
- İkinci derece sakatlar için yarısıdır.
Sakatlık derecelerine göre tespit edilecek indirimler, genel ve özel indirim toplamına eklenerek hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Sakatlık derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller, Maliye, Sağlık ve Sosyal Yardım ve Sosyal Güvenlik Bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile tespit edilir.
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
En az geçim indirimi
İndirim halleri:
Madde 31- (Değişmeden önceki şekli) (980 sayılı kanunun 1 inci maddesiyle değişen şekli) Mükelleflerin günde 5, ayda 150, yılda 1080 lira çocukların her biri için günde 2 ayda 60, yılda 720 lira ilave edilir.
Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde özel indirim olarak günde 5, ayda 150, yılda 1800 lira yukarı ki indirim hadlerine ilave edilir.
(Haftalık ücretlerde 7 gün üzerinden indirim yapılır)
Ana ve babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturan ve Gelir Vergisine tabi geliri bulunmayanlar bu maddenin uygulanmasında öz çocuklar gibi hesaba katılır.
Vergiye tabi gelirler yukarıda yazılı hadleri aştığı takdirde bu hadler için hesaplanan vergiler mükelleflerin vergilerinden indirilir.
------------------------------------
Medeni hal esası
MADDE 32 - (3239 sayılı kanunun 138/ b maddesiyle kaldırılmıştır) (*)
--------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Medeni hal esası :
Madde 32- (Kaldırılmadan önceki şekli) ( 2361 sayılı Kanunun 22 inci maddesiyle değişen şekli) 31 inci maddede yazılı genel indirim hadlerinin tayininde mükellefin, gelirin elde edildiği takvim yılı başındaki medeni hali ve aile durumu esastır.
Şu kadar ki, takvim yılı içinde bu durumda mükellef lehine husule gelen değişiklikler ayrıca nazara alınır.
Genel indirimin uygulanmasında her ne suretle olursa olsun, evlilik bağı kalkmış olanların gelirlerine, ilk çocuk için eşe diğer çocukların her biri için 31 inci maddede yazılı çocuklara ait indirim miktarları uygulanır.
31 inci madde ile bu madde gereğince hesaplanacak genel indirim 3 çocuklu evli mükelleflere ait indirim miktarlarını geçemez.
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Madde 32- 31 inci maddede yazılı indirim hadlerinin tayininde mükellefin, gelirin elde edildiği takvim yılı başındaki medeni hali ve aile durumu esastır.
Şu kadar ki, takvim yılı içinde bu durumda mükellef lehine husule gelen değişiklikler ayrıca nazara alınır..
En az geçim indirimin uygulanmasında her ne suretle olursa olsun, evlilik bağı kalkmış olanların gelirlerine, ilk çocuk için eşe ait diğer çocukların her biri için 31 inci maddede yazılı çocuklara ait indirim miktarları uygulanır.
İkisi de mükellef olan boşanmış eşlerden her biri hakkında yukarıdaki esaslar, nafakasını sağladıkları çocuk sayısına göre uygulanır.
31 inci madde ile bu madde gereğince hesaplanacak indirim miktarı 5 çocuklu evli mükelleflere ait indirim tutarını geçmez.
--------------------------------
Çocuk tabiri :
MADDE 33- ( 3239 sayılı kanunun 138 / b maddesiyle 1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
--------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Çocuk tabiri :
(*) Madde 33- (2361 sayılı kanunun 23 üncü maddesiyle değişen şekli ) Yukarıdaki maddelerde sözü edilen çocuk tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilmek suretiyle bakılanlar dahil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış evlatları(Evlat edinenler ile ana ve babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturan ve Gelir Vergisine tabi bulunmayanlar dahil) ifade eder.
Nafakanın ana ve babaya müştereken tahmil edilmesi halinde, çocuk, bunlardan hangisinin velayeti altında ise onun indirim haddinin tayininde nazara alınır.
(*) 2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Madde 33- Yukarı ki maddelerde sözü edilen çocuk tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (Nafaka verilmek suretiyle bakılanlar dahil ) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış evlatları (Evlat edinenler dahil) ifade eder.
--------------------------------
Aile gelirinde indirim:
MADDE 34 - (3239 sayılı kanunun 138/b maddesiyle kaldırılmıştır) (*) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) (*)
--------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Aile gelirinde indirim:
Madde 34 - (2361 sayılı kanunun 24 üncü maddesiyle değişen şekli) Aile reisi beyanlarında indirim beyan edilen gelire uygulanır.
Aile reisi tarafından kendisinin, eşinin veya çocuklarının geliri dolayısıyla beyanname verilmesine mahal olmadığı hallerde indirim; vergiye tabi geliri varsa aile reisinin bu gelirine, aile reisinin geliri yoksa, eşine ait gelire, eşinin de geliri mevcut değilse çocuklarından herhangi birine ait gelire uygulanır.
(2574 sayılı kanunun 6ıncı maddesiyle değişen şekli) Aile reisinin, eşinin ve çocuklarının her birinin gerçek usulde vergiye tabi ücret gelirine ayrıca 31 inci maddede yer alan özel indirim ve varsa sakatlık indirimi uygulanır.
İndirimin bu fıkra hükmüne göre eş veya çocuklara ait gelire uygulanması halinde de indirim miktarı aile reisinin durumuna göre tayin olunur.
---------------------------
(*) 2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Madde 34 - (980 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle değişen şekli) Aile reisi beyanında indirim beyan edilen gelirin vergisine uygulanır. Beyan edilen gelirin ücretten ibaret olması halinde indirim hadlerine özel indirim miktarı uygulanır.
Aile reisi tarafından kendisinin, eşinin veya çocuklarının geliri dolayısıyla beyanname verilmesine mahal olmadığı hallerde indirim; vergiye tabi geliri varsa aile reisinin bu gelirine, aile reisinin geliri yoksa, eşine ait gelire, eşinin de geliri mevcut değilse çocuklarından herhangi birine ait gelire uygulanır.
Aile reisinin eşi ve çocuklarının beyanname verilmesi gerekmeyen geliri ücretten ibaret ise bu gelirin her birine ayrıca özel indirim uygulanır.
İndirimin bu fıkra hükmüne göre eş veya çocuklara ait gelire uygulanması halinde de indirim miktarı aile reisinin durumuna göre tayin olunur.
---------------------------
Vergi Karnesi Esası:
MADDE 35- (2454 Sayılı Kanunun 7 inci maddesiyle değişen madde) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere)
a) İndirimlerden faydalanmak isteyenler Vergi Usul Kanunu esaslarına göre vergi karnesi almak zorundadırlar.
b) Bu Kanunun 2 inci maddesinde sayılan kazanç ve iratları elde edenler (istisna veya muafiyetlerden faydalananlar dahil) Vergi karnesi almak ve Gelir Vergisi yönünden durumlarını ve bu durumda meydana gelen değişiklikleri karnelerine yazdırmak zorundadırlar.
(2574 Sayılı Kanunun 7. maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1992 tarihinden geçerli olmak üzere) Bu bentte yazılı vergi karnesinin ihtiva edeceği hususlar, karne almaya ilişkin şekil ve esaslar ile uygulama zamanı Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilir. (*) (**)
-----------------------------------
(*) (2574 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
Bu bentte yazılı vergi karnesinin ihtiva edeceği hususlar ile karne almaya ilişkin şekil ve esaslar Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.
-----------------------------------
(*) (2574 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Madde 35 - A) İndirimden faydalanmak isteyenler Vergi Usul Kanunu esaslarına göre vergi karnesi almak zorundadırlar.
B) Bu Kanunun 2 inci maddesinde sayılan kazanç ve iratları elde edenler (istisna veya muafiyetlerden faydalananlar dahil)İşyerlerinin bağlı olduğu, işyerleri bulunmayanlar ikametgahlarının bağlı olduğu vergi dairesinden karne almak ve Gelir Vergisi yönünden durumlarını ve bu durumda meydana gelen değişiklikleri karnelerine yazdırmak zorundadırlar.
Bu bentte yazılı vergi karnesinin ihtiva edeceği hususlar ve karne almaya ilişkin şekil ve esaslar Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir. Yönetmelik esaslarına uymayanlar hakkında Vergi Usul kanununa ekli "Usulsüzlük cezalarına ait cetvelin mükellef grupları sütununun 6ıncı sırasında yazılı birinci derece usulsüzlük cezası uygulanır.
-----------------------------------
İndirimin Uygulanmayacağı Gelirler:
MADDE 36- (980 Sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle değişen madde) (1.1.1968 tarihinden geçerli olmak üzere) Muhtelif yerlerden ücret alan hizmet erbabı için 31'inci maddede yazılı indirimler bunlardan yalnız en yüksek olan ücretin vergisine uygulanır. Hizmet erbabının vergi karnesi, varsa indirimin uygulanacağı ücret bu karneyi muhafaza eden işverenden aldığı ücrettir. Vergi Usul Kanunu ile karne almaktan muaf tutulmuş olanlarda indirimin uygulanacağı ücret aile durumu sual varakasını muhafaza eden işverenden aldığı ücrettir.
31 inci maddedeki indirimler, dar mükellefiyete tabi kimselere şamil değildir.
-----------------------------------
(202 Sayılı Kanunun 16ıncı maddesiyle 28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere eklenen bölüm)
-----------------------------------
SEKİZİNCİ BÖLÜM
YATIRIM İNDİRİMİ
Yatırım indiriminin mahiyeti:
EK MADDE 1- (4369 sayılı Kanunun 30'uncu maddesiyle değişen şekli) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Dar mükellefiyete tabi olanlar dahil, ticari veya zirai kazançları üzerinden vergiye tabi mükelleflerin (Adi ortaklıklar , kolektif ve adi komandit şirketler ile kurumlar vergisi mükellefleri dahil), yatırım indiriminden faydalanması kabul edilmiş bulunan yatırımları kapsamında yaptıkları ve müteakip vergilendirme döneminde yapmayı öngördükleri yatırım harcamaları bu bölümde yazılı şartlar dahilinde ilgili kazançlarından indirilir.
Yatırım Teşvik Belgesi aranmaksızın yapılan yatırımlarda yatırımlarda yatırım indirimi, harcamanın yapıldığı yıl kazancından başlayarak uygulanır."
--------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Yatırım indiriminin mahiyeti:
EK MADDE 1- (3946 sayılı Kanunun 7. maddesiyle değişen şekli)(Uygulama tarihi ile ilgili geçici 39 uncu maddeye bakınız) Dar mükellefiyete tabi olanlar dahil, ticari veya zirai kazançları üzerinden vergiye tabi mükelleflerin (Adi Ortaklıklar, Kolektif ve Adi Komandit şirketler ile kurumlar vergisi mükellefleri dahil) yaptıkları yatırımlar bu bölümde yazılı kayıt ve şartlar dahilinde, ilgili kazançlarından indirilir. (*)
--------------------------------
(*) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
(*) EK MADDE 1 - Ticari veya zirai kazançları üzerinden vergiye tabi mükelleflerin (Adi Kolektif ve Adi Komandit şirketler dahil) yaptıkları yatırımlar bu bölümde yazılı kayıt ve şartlar dahilinde, ilgili kazançlarından indirilir.
--------------------------------
Yatırım indiriminin şartları:
EK MADDE 2- (3946 Sayılı kanunun 7 inci maddesiyle değişen şekli) (Uygulama tarihi ile ilgili geçici 39 uncu maddeye bakınız) Yatırım indiriminin uygulanmasında aşağıdaki yazılı şartlar topluca aranır.
1) İndirimin uygulanacağı ticari ve zirai kazanç bilanço esasına göre tespit edilmiş olmalıdır.
2) Yatırımlar, kalkınma planları ve yıllık programlarda belirtilenlerden Maliye Bakanlığı ile (4369 sayılı Kanunun 81/C-14'üncü maddesiyle değişen ibare) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Hazine Müsteşarlığı (1) tarafından müştereken seçiler sektörler veya konularda yapılmalıdır.
3) (4369 sayılı Kanunun 17'nci maddesiyle değişen bent) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Yapılan yatırım ticari ve sınai yatırımlar için en az (Yeniden Değerleme Oranının % 52.1 olması ile 1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere değişen miktarlar) 76 milyar lira, zirai yatırımlar için en az 15 milyar lira olmalıdır. Kalkınmada öncelikli yörelerde bu tutarların yarısı dikkate alınır. (*)
4) (4108 sayılı kanunun 17 inci maddesiyle değişen bent) (2.6.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) Yatırıma başlamadan önce Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığına başvurularak gerekli bilgi ve belgelerin tevdi edilmiş ve yukarıda belirtilen şartların mevcudiyeti tasdik edilerek, Yatırım Teşvik Belgesi verilmiş olmalıdır. Şu kadar ki, Yatırım Teşvik Belgesi aranmaksızın yatırım indirimi uygulanacak yatırım türü veya miktarlarını (bu fıkranın 3 numaralı bendinde yer alan miktarları aşmamak ve bu miktarların yarısından aşağı olmamak üzere) yöreler veya sektörler itibariyle ayrı ayrı belirlemeye ve bu hükmün uygulamasına ilişkin usul ve esasları tespite Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı müştereken yetkilidir.
Araştırma plan ve proje masrafları ile arazi temini için yapılan giderler hariç olmak üzere yatırımla ilgili her türlü harcamalar yatırıma başlandığını gösterir. (**)
5) Yatırım, tasdik edilmiş bulunan şartlar ve süreler dahilinde yapılmış olmalıdır.
Tasdik edilen şartlarda meydana gelecek değişikliklerin ve sürelerde doğabilecek gecikmelerin vukuundan itibaren üç ay içinde (4369 sayılı Kanunun 81/C-14'üncü maddesiyle değişen ibare) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Hazine Müsteşarlığına (1) bildirilmesi ve onayının alınması şarttır.
Müracaatın zamanında yapılması veya değişikliklerin kabul edilmemesi halinde, evvelce yapılan tasdik hükümsüz addolunur ve yatırım indiriminden yararlanma hakkı ortadan kalkar.
(4369 sayılı Kanunun 81/C-14'üncü maddesiyle değişen ibare) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Hazine Müsteşarlığı(1) Yukarıdaki şartlar çerçevesinde vereceği Yatırım Teşvik Belgesinin bir örneğini Maliye Bakan gönderir. Belgedeki vize ve iptaller de ayrıca bildirilir.
Yatırım indiriminden yararlanma şartları ve uygulama esasları ile diğer hususlar Maliye Bakanlığı (4369 sayılı Kanunun 81/C-14'üncü maddesiyle değişen ibare) (29.7.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Hazine Müsteşarlığı'nca (1) müştereken belirlenir. (***)
--------------------------------
(1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı"
--------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
(97/10351 sayılı kararla artırılan miktarlar) (1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) yapılan yatırım, ticari ve sınai yatırımlar için en az 30.000.000.000 lira, zirai yatırımlar için en az 5.000.000.000 lira olmalıdır. (*)
(*) (Değişmeden önceki şekli)
3- (96/8955 sayılı kararla artırılan miktarlar) 18.000.000.000.-lira, 3.000.000.000- lira
3- (95/7593 sayılı kararla artırılan miktarlar) 12.000.000.000.-lira, 2.000.000.000- lira
3- (94/6300 sayılı kararla artırılan miktarlar) 6.000.000.000. lira -1.000.000.000.- lira
(3946 sayılı kanunun 7 maddesiyle artırılan miktarlar) 3.000.000.000. lira 5.000.000.000. lira
--------------------------------
(**) (4108 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
4-Yatırıma başlamadan önce Hazine ve Dış Ticaret müsteşarlığına başvurularak gerekli bilgi ve belgelerin tevdi edilmiş ve yukarıda belirtilen şartların mevcudiyeti tasdik edilerek ,Yatırım teşvik belgesi verilmiş olmalıdır.
Araştırma , plan ve proje masrafları ile arazi temini için yapılan giderler hariç olmak üzere, yatırımla ilgili her türlü harcamalar yatırıma başlandığını gösterir.
--------------------------------
(***) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
EK MADDE 2- (2361 sayılı kanunun 26ıncı maddesiyle değişen madde) Yatırım indiriminin uygulanmasına aşağıdaki yazılı şartlar topluca aranır.
1- İndirim uygulanacağı ticari ve zirai kazanç bilanço esasına göre tespit edilmiş olmalıdır
2- Yapılan yatırım Devlet Planlama Teşkilatının hazırladığı kalkınma planlarına uygun bulunmalıdır.
3- Yatırımlar, istihsali genişletmeye prodüktiviteyi artırmaya ihracatı geliştirmeye mahsul ve mamullerin kalitesini ıslaha enerji tasarrufunu sağlamaya kültür seviyesini yükseltmeye ilmi ve teknik araştırmaları geliştirmeye çalışma güvenliğini veya yabancı turist celbini temine matuf olmalıdır.
4- (3689 sayılı kanunun geçici 36ıncı maddesiyle değişen bent) (1991 yılından itibaren uygulanmak üzere) Yapılan yatırım en az 1.000.000.000 TL. (Devlet Planlama Teşkilatının hazırladığı bölge kalkınma planının şümulüne giren yatırımlarla memleket ekonomisi bakımından ayrı bir önem ve özellik arz ettiği Yüksek Planlama Kurulu tarafından kabul edilen faaliyet kollarında 250.000.000. TL ve genel olarak ziraattaki yatırımlarda 100.000.000. TL. olmalıdır (*)
5- (3239 sayılı kanunun 46ıncı maddesiyle değişen bent) Yatırıma başlamadan önce Devlet Planlama Teşkilatına başvurularak gerekli bilgi ve belgenin tevdi edilmiş ve yukarıda belirtilen şartların mevcudiyeti tasdik edilerek Yatırım Teşvik ve Yatırım indirimi Belgesi verilmiş olmalıdır.
Araştırma,plan ve proje masrafları ile arazi temini için yapılan giderler hariç olmak üzere, yatırımla ile ilgili her türlü harcamalar yatırıma başlandığını gösterir.
6- (3239 sayılı kanunun 46ıncı maddesiyle değişen bent) Yatırım tasdik edilmiş bulunan şartlar ve süreler dahilinde yapılmış olmalıdır.
Tasdik edilen şartlarda meydana gelecek değişikliklerin ve sürelerde doğabilecek gecikmelerin vukuundan itibaren bir ay içinde Devlet Planlama Teşkilatına bildirilmesi ve onayının alınması şarttır. Devlet Planlama Teşkilatı iktisadi veya teknik zaruretlerle veya mücbir sebeplerden ileri gelen değişiklik ve gecikmeleri kabul edebilir.
Müracaatın zamanında yapılması veya değişiklik ve gecikmelerin kabul edilmemesi halinde evvelce yapılan tasdik hükümsüz addolunur.
Devlet Planlama Teşkilatı yukarıdaki şartlar çerçevesinde vereceği Yatırım Teşvik ve Yatırım indirimi belgesinin bir örneğini Maliye ve Gümrük Bakanlığına gönderir Yatırım Teşvik ve Yatırım indirimi belgesindeki vize ve iptaller de ayrıca bildirilir (**)
(3239 sayılı kanunun 46ıncı maddesiyle eklenen fıkra) Yatırım indiriminden yararlanma şartları ve uygulama esasları ile diğer hususlar Maliye ve Gümrük Bakanlığı ile Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca müştereken belirlenir.
--------------------------------
(*) 4-(Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar)
(3239 sayılı kanunun 46ıncı maddesiyle artırılan miktarlar) 40.000.000 lira- 20.000.000.lira -4.000.000.lira.
4- (Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar) 20.000.000.lira- 10.000.000.lira
--------------------------------
(**) (Değişmeden önceki şekli)
Yatırım indiriminin şümulü :
EK MADDE 2- Yatırım indiriminin uygulanmasında aşağıda yazılı şartlar topluca aranır.
1-İndirim uygulanacağı ticari ve zirai kazanç bilanço esasına göre tespit edilmiş olmalıdır.
2-Yapılan yatırım, Devlet Planlama Teşkilatının hazırladığı kalkınma planına uygun bulunmalıdır.
3-Yatırımlar, istihsali genişletmeye, prodüktiviteyi artırmaya, ihracatı genişletmeye, mahsul ve mamullerin kalitesini ıslaha, kültür seviyesini yükseltmeye, ilmi ve teknik araştırmalara, çalışma güvenliğini sağlamaya, yabancı turist celbini temine matuf olmak üzere, bina (Personel lojmanları dışındaki meskenler hariç) makine. tesisat, teçhizat, taşıma vasıtası ve benzeri yeni aktif değerlerin tedariki ve kuruluşu ile ilgili olmalıdır. Arazi tedariki ve yedek parça temini ile ilgili yatırımlar bu fıkra şümulüne girmez. Ziraatta kullanılacak kimyevi gübre ve ilaç tedariki bu fıkraya dahildir;
4- Yapılan yatırım en az 250 bin lira (Devlet Planlama Teşkilatının hazırladığı bölge kalkınma planının şümulüne giren yatırımlarla memleket ekonomisi bakımından ayrı bir dönem v özellik arz ettiği Yüksek Planlama Kurulu tarafından kabul edilen faaliyet kollarında 125 bin ve genel olarak ziraat teki yatırımlarda (50 bin lira ) olmalıdır.
5- Yatırıma ait planlara projelere ve finansman hesaplarına ve projenin tahakkuku için derpiş olunan müddete ait hususlar Devlet Planlama Teşkilatının mütalaası esas alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca tetkik ve yukarıda sözü edilen diğer şartların mevcudiyeti tasdik edilmiş bulunmalıdır.
Tetkik ve tasdik süresi Devlet Planlama Teşkilatında iki ayı ve Maliye Bakanlığında bir ayı geçmez.
İhtiyaç ve sarfı, mahallin en büyük mal memuru ve ziraat teşkilatı tarafından tasdik edilmek şartıyla ziraatta kullanılacak kimyevi gübre ve ilaç ile ilgili yatırımlarda bu bentte sözü edilen mercilere müracaata lüzum yoktur.
Bu maddenin 3 numaralı bendinde sözü edilen aktif değerlerin yeni olması bu değerlerin memleket içinde kullanılmamış bulunmasını ifade eder.
--------------------------------
Yatırım indiriminin konusu ve nisbeti
EK MADDE 3- ( 4108 sayılı kanunun 17 inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) Yatırım indirimine, kaynağı ne olursa olsun, ek 2 inci maddede yazılı şartları haiz bulunan yatırımlarla ilgili harcamalardan ; bina, makine, tesisat , araç (sadece işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olanlar) ve benzeri amortismana tabi aktif değerlerin yeni olanlarının maliyet bedelleri esas teşkil eder.
Aktif değerlerin yeni olmasından maksat, bunların yurt içinde veya dışında daha önce hiç bir şekilde kullanılmamış bulunmasıdır. Yurt dışında kullanılmış olsa dahi Hazine Müsteşarlığınca uygun görülen makine ve tesislerin ithali halinde, bu aktif kıymetler yatırım indirimi uygulaması bakımından yeni addolunur.
Personel lojmanları inşası (kalkınmada öncelikli yörelerde yapılanlar hariç) ve tefrişi, arazi veya arsa tedariki, yedek parça temini, esas proje dışında münferit tesisat , makine, araç mubayaası için yapılan harcamalara yatırım indirimi uygulanmaz. İnşa edilmiş olarak veya inşa halinde satın alınan binaların satın alma bedeli üzerinden yatırım indirimi yapılmaz.
Petrol kanununa göre yürütülen arama ve sondaj faaliyetleri için yapılan ve aktifleştirilen harcamalardan, ilgili bakanları görüşü alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığınca belirlenenler, yatırım indirimi uygulaması bakımından yatırım harcaması sayılır.
(4369 sayılı Kanunun 30'uncu maddesiyle değişen bent) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Yatırım indirimi oranı, yatırım tutarının % 40'ıdır. Bakanlar Kurulu bu oranı kalkınma planı ve yıllık programlarda özel önem taşıdığı belirtilen sektörlerde yapılan yatırımlar için % 100'e, 250 milyon ABD Doları karşılığı Türk Lirasını aşan sınai yatırımlarda % 200'e kadar artırmaya veya kanuni orandan az olmamak üzere yeniden tespit etmeye yetkilidir. Bu oran, organize sanayi bölgelerinde ve kalkınmada öncelikli yörelerde % 100 olarak uygulanır. *)
Bakanlar Kurulunca tespit edilen yeni oranlar, Bakanlar Kurulu Kararının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yapılan harcamalara uygulanır. (*)
-------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
Yatırım indirimin nispeti, yatırım miktarının % 30'udur. Bakanlar Kurulu bu oranı, kalkınmada öncelikli yöreler ile kalkınma planı ve yıllık programlarda özel önem taşıdığı belirtilen sektörlerde yapılan yatırımlar için % 100 oranına kadar artırmaya veya kanunî orandan az olmamak üzere yeniden tespit etmeye yetkilidir.
(**) 4108 sayılı Kanunla Değişmeden önceki şekli)
EK MADDE 3- ( 3946 sayılı kanunun 7 inci maddesiyle değişen şekli) ( Uygulama tarihi ile ilgili geçici 39 uncu maddeye bakınız.) Yatırım indirimine, kaynağı ne olursa olsun, ek 2 inci maddede yazılı şartları haiz bulunan yatırımlarla ilgili harcamalardan; bina (sadece turizm işletmeleri için) makine, tesisat, araç (sadece işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olanlar)ve benzeri amortismana tabi aktif değerlerin yeni olanlarının maliyet bedelleri esas teşkil eder.
Aktif değerlerin yeni olmasından maksat, bunların yurt içinde veya dışında daha önce hiç bir şekilde kullanılmamış bulunmasıdır. Yurtdışında kullanılmış olsa dahi Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nca uygun görülen makine ve tesislerin ithali halinde, bu aktif kıymetler yatırım indirimi uygulaması bakımından yeni addolunur.
Arazi veya arsa tedariki, yedek parça temini, esas proje dışında münferit makine, tesisat, araç mubayaası için yapılan harcamalara indirim uygulanmaz. Turizm işletmelerinde inşa edilmiş olarak veya inşa halinde satın alınan binaların satın alma bedeli üzerinden yatırım indirimi yapılmaz.
Petrol kanununa göre yürütülen arama ve sondaj faaliyetleri için yapılan ve aktifleştirilen harcamalardan, ilgili bakanlığın görüşü alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığı'nca belirlenenler, yatırım indirimi uygulaması bakımından yatırım harcaması sayılır.
Maliye Bakanlığı yukarıda yer alan harcamalardan hangilerinin yatırım indirimine konu olacağını belirlemeye yetkilidir.
Yatırım indiriminin nispeti,yatırım miktarının % 20 sidir.Bakanlar Kurulu bu oranı kalkınmada öncelikli yöreler ile kalkınmaları ve yıllık programlarda özel önem taşıdığı belirtilen sektörlerde yapılan yatırımlar için % 70 oranına kadar artırmaya veya kanuni orandan az olmamak üzere yeniden tespit etmeye yetkilidir.
Bakanlar Kurulunca tespit edilen yeni oranlar Bakanlar Kurulu Kararının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yapılan harcamalara uygulanır. (*)
(*) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
EK MADDE 3 - 2361 sayılı Kanunun 27'nci maddesiyle değişen şekli) Yatırım indirimine, kaynağı ne olursa olsun ek 2 inci maddede yazılı şartları haiz bulunan yatırımlarla ilgili harcamalardan bina, makine, tesisat araç ve benzeri amortismana tabi aktif değerlerin yeni oranlarının maliyet bedelleri esas teşkil eder.
Aktif değerlerin yeni olmasından maksat bunların yurt içinde veya dışında daha önce hiçbir şekilde kullanılmamış bulunmasıdır.
(3380 sayılı Kanunun 3'üncü maddesiyle değişen fıkra) Yurt dışında kullanılmış olsa dahi Devlet Planlama Teşkilatınca uygun görülen makine ve tesislerin ithali halinde, bu aktif kıymetler yatırım indirimi uygulaması bakımından yeni addolunur. (*)
Personel lojmanları inşası ve tefriki arazi veya arsa tedariki yedek parça temini esas proje dışında münferit tesisat makine araç mubayaası için yapılan harcamalara indirim uygulanmaz. İnşa edilmiş olarak veya inşa halinde satın alınan binaların satın alma bedeli üzerinden yatırım indirimi yapılmaz.
Yatırım indiriminin nispeti yukarıdaki fıkraya göre indirimden istifade edecek yatırım miktarının % 30udur. Bu nispet zirai yatırımlar ile bölge kalkınması ile ilgili yatırımlarda % 40 kalkınmada öncelikli bölgelerde yapılan yatırımlarda ise % 60 dır. (*)
(2970 sayılı Kanunun 2'nci maddesiyle eklenen fıkra) Bakanlar Kurulu kalkınmada öncelikli bölgelerde yapılan yatırımlar için indirim nispetini % 100'e kadar artırmaya veya yukarıdaki nispetten aşağı olmamak üzere yeniden tespit etmeye yetkilidir.
Değişmeden önceki şekli) Yurt dışında kullanılmış olsa dahi Devlet Planlama Teşkilatınca uygun görülen deniz Yüzer havuzlar dahil) ve hava araçlarının ithali halinde, bu aktif kıymetler yatırım indiriminin uygulanması bakımından yeni addolunur.
-----------------------------------
(*) Değişmeden önceki şekli)
Yatırım indiriminin mevzuu ve nispeti:
(Ek Madde 3 - (Değişmeden önceki şekli) Yatırım indirimi münhasıran öz sermayeden sağlanan veya karşılanan yatırım miktarına uygulanır. Bu maddenin uygulanmasında öz sermaye Vergi Usul Kanununun 192 inci maddesinde belirtilen kaynaklardır.
Zirai yatırımlarda kamu idare ve müesseseleri, bankalar, Türk Ticaret Kanunu'na veya özel kanunlara göre kurulan kurumlar, teşekküller ve kooperatifler tarafından çiftçilere verilen krediler, yatırım indirimi ile ilgili hükümlerin uygulanması bakımından öz sermaye gibi mütalaa edilir.
Yatırım indiriminin nispeti yukarıdaki fıkraya göre indirimden istifade edecek yatırım miktarının % 30udur. Bu nispet zirai yatırımlar ile bölge kalkınması ile ilgili yatırımlarda % 40 (Geri kalmış bölgelerde bu nispet % 50) dir.
-----------------------------------
Yatırım indiriminin başlangıcı ve uygulama süresi:
EK MADDE 4- (4369 sayılı Kanunun 30'uncu maddesiyle değişen bent) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Yatırım indiriminin uygulanmasına, yatırım teşvik belgesinin alındığı tarihte beyanname verme süresi geçmemiş hesap döneminden itibaren başlanır ve indirimden yararlanılacak miktara ulaşıncaya kadar devam olunur.
Bu fıkra 4369 sayılı Kanunun 86-1 maddesi ile 1.1.1998 tarihinden itibaren alınan yatırım teşvik belgeleri kapsamında yapılan yatırım harcamaları için geçerli olmak üzere 29.7.1998 tarihinden itibaren geçerlidir) Yapılan yatırım harcamalarının ilgili yıl kazancından indirilemeyen kısmı, izleyen yıllarda Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu yıllar için belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır (Teşvik belgesiz yatırımlar bu maddedeki yeniden değerleme hükümlerinden yararlanamaz.)
Her yatırım için faydalanılacak indirim tutarı, o yatırım içerisinde yer alan indirimden yararlanabilecek aktif kıymetlerin değerleri toplamına, Yatırım Teşvik Belgesinde yer alan indirim oranının uygulanması suretiyle hesaplanır
Birden fazla Yatırım Teşvik Belgesi almış mükelleflerin safi kazancının yetersizliği nedeniyle yararlanılamayan indirim tutarının bulunması halinde, öncelikle önceki yıllarda tamamen uygulanmamış olan eski yatırımlarla ilgili devreden indirimler, daha sonra yeni yatırımlara ilişkin indirimler, önceki dönemlerde yapılan ve indirilemeyen tutarın bulunmaması halinde ise bir yıl sonra yapılacak yatırımlarla ilgili indirimler uygulanır.
Teşvik belgeli yatırımlarda, yapılması öngörülen ve önceki hesap dönemi kazancına ilişkin olarak yatırım indirimine konu edilen yatırım harcamalarının öngörülen tutarın yüzde onunu geçen bir oranda düşük olması halinde, eksik yapılan yatırım harcaması dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesine göre belirlenen tecil faizi ile birlikte cezasız tahsil olunur. (*)
-----------------------------------
(*) 4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Yatırım indiriminin başlangıcı ve uygulama süresi:
EK MADDE 4- (2361 Sayılı kanunun 28 inci maddesiyle değişen şekli) Yatırım indiriminin uygulanmasına, yatırım konusunu teşkil eden aktif değerlere ilişkin harcamaların yapıldığı takvim yılından itibaren başlanır ve indirimden faydalanacak miktara ulaşıncaya kadar devam olunur. (4108 sayılı Kanunun 17'nci maddesiyle eklenen hüküm) (1.1.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) İlgili yıl kazancından indirilemeyen yatırım indirimi tutarı, izleyen ilk üç yılda Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu yıllar için belirlenen değerleme oranında artırılarak dikkate alınır. Teşvik Belgesiz yatırımlar bu maddedeki yeniden değerleme hükümlerinden faydalanamaz)
3239 sayılı Kanunun 46'ncı maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Her yatırım için faydalanılacak indirim tutarı o yatırım içerisinde yer alan indirimden yararlanabilecek aktif değerlerin kıymetleri toplamına yatırım Teşvik ve Yatırım İndirimi Belgesinde yazılı olan indirim nispetinin uygulanması suretiyle hesaplanır.
(3239 sayılı kanunun 46ıncı maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Birden fazla Yatırım Teşvik ve Yatırım İndirimi Belgesi almış mükelleflerin safi kazancının kifayetsizliği sebebiyle önceki yıllarda tamamen uygulanmış olan eski yatırımlarla ilgili müdevver indirim tutarlarının mevcut bulunması halinde, evvela bu indirimler uygulanır, ondan sonra yeni yatırımlara müteallik indirimlerin uygulanmasına başlanır.
-------------------------------------
(*) Değişmeden önceki ibare) yatırım indirimi belgesi
(**) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Yatırım indiriminin başlangıcı ve uygulama süresi:
EK MADDE 4 - Yatırım indiriminin uygulanmasına, yatırım konusunu teşkil eden değerlerin aktifine girdiği takvim yılından itibaren başlama ve indirimden faydalanacak miktara baliğ oluncaya kadar devam olunur.
Her yıl yapılacak indirim o yıl içinde bilançonun aktifinde yer almış olan indirimden faydalanacak aktif değerlerin toplamında, öz sermayede sağlanan veya karşılanan kısmına indirim nispetlerinin uygulanması suretiyle bulunur. Evvelki yıllarda aynı suretle ayrılmış olup o yılların kazançlarından düşülmemiş bulunan indirim miktarları mevcutsa bunlar da ayrıca nazara alınır.Bu suretle ayrılmış olan indirimler toplama, hiçbir şekil ve surette genel yatırım toplamında öz sermaye ile sağlanan veya karşılanan kısmın toplamına indirim nispetlerinin uygulanması suretiyle bulunacak miktarı aşamaz.
-------------------------------------
Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin satış ve devri:
EK MADDE 5- Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin satış veya devri halinde aşağıdaki şekilde muamele yapılır.
a) Satan veya devreden yönünden:
Komple tesislere yatırım tamamlandıktan diğerlerine istimal ve istihsale başladıktan sonra yatırıma mevzu aktif değerlerin topluca satış veya devri halinde satıcı yönünden bir muamele uygulanmaz. Komple tesislerde yatırım tamamlanmadan diğerlerinde istimal ve istihsale başlanmadan yatırıma mevzu aktif değerlerin topluca satış veya devri halinde, yatırım indirimi dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş olan vergiler tahakkuk ettirilerek tahsil olunur.
b) Satın veya devir alan yönünden:
Yatırım indiriminden kısmen faydalanmış veya hiç faydalanmamış aktif değerleri kısmen veya tamamen satın veya devir alan kimse (Yatırım indiriminden faydalanma şartları mevcut olmak kaydıyla) işbu indirimden faydalanır. Daha önce indirimden hiç faydalanmamış olması halinde, faydalanılacak miktarı satan veya devir edene tanınan yatırım indiriminin miktarına ve satın ve devir alanın faydalanabileceği indirim nispetlerine göre hesaplanır. Bahis konusu aktif değerler için daha önce yatırım indiriminden istifade edilmiş ise satın veya devir alan, aynı değer üzerinden hesaplanacak bakiye indirim kısmından faydalanılır. Ancak bu bakiye kısım, bahis konusu aktif değerler için daha önce istifade edilmiş indirimlerin satın veya devir alanın istifade edebileceği nispete göre hesaplanacak indirimden tenzil suretiyle bulunacak miktarı aşamaz.
c) Şartların ihlali halinde yapılacak muamele:
Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin (Yatırımın hangi safhasında olursa olsun) Yatırımla güdülen gaye dışında parça parça satılması veya ek 2 inci maddedeki şartlardan herhangi birinin ihlali halinde, yatırım indirimi dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi zıyaı hadis olunmuş sayılır.
Bu maddeye göre zamanında alınmayan vergiler ile vergi cezalarında zamanaşımı verginin tarhını veya cezanın kesilmesini gerektiren durum husule geldiği tarihi takip eden yılın başından itibaren başlar.
Muhasebe usulü:
EK MADDE 6- Mükellef muhasebelerini yatırım indiriminden istifade ettikleri miktarların seneler itibariyle takibini temin edecek tarzda tanzim ederler.
Her yıl istifade edilen yatırım indirimi miktarı yıllık beyannamelerde ayrıca gösterilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
GELİR UNSURLARININ TESBİTİ
BİRİNCİ BÖLÜM
TİCARİ KAZANÇ
Ticari kazancın tarifi:
MADDE 37- Her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançlar ticari kazançtır.
Bu kanunun uygulanmasında aşağıda yazılı kazançlar ticari kazanç sayılır.
1) Maden taş ve kireç ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri ile tuğla ve kiremit harmanlarının işletilmesinden.
2) Çoberlik işlerinde;
3) Özel okul ve hastanelerle benzeri yerlerin işletilmesinden;
4) Gayri menkullerin alım, satım ve inşa işleriyle devamlı olarak uğraşanların bu işlerinden,
5) (202 sayılı Kanunun 17 inci maddesiyle değişen şekli) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Kendi nam ve hesaplarına menkul kıymet alım-satım ile devamlı olarak uğraşanların bu faaliyetlerinden;
6) (202 sayılı Kanunun 17 inci maddesiyle değişen şekli) Satın alınan veya trampa suretiyle iktisap olunan arazinin iktisap tarihinden itibaren 5 yıl içinde parsellenerek bu müddet içinde veya daha sonraki yıllarda kısmen veya tamamen satılmasından elde edilen kazançlar;
Kolektif ortaklıklarda ortakların, adi veya eshamlı komandit ortaklıklarda komandite ortakların ortaklık kârından aldıkları paylar şahsi ticari kazanç hükmündedir. (66'ıncı madde hükmü mahfuzdur.)
Ticari kazanç, Vergi Usul Kanunu hükümlerine ve bu kanunda yazılı gerçek (Bilanço veya işletme hesabı esası) veya 4369 sayılı Kanunun 81/C-2'nci maddesiyle değişen ibare) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) basit (1) usullere göre tespit edilir.
Özel okul ve hastanelerle benzeri yerleri işleten serbest meslek erbabı serbest meslek kazançlarını da işletmenin kayıtlarına ithal edebilirler.
-------------------------------
(1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"götürü"
-------------------------------
Bilanço esasına göre ticari kazancın tespiti:
MADDE 38 - Bilanço esasına göre ticari kazanç, teşebbüsteki öz sermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet farktır.
Bu dönem zarfında sahip veya sahiplerce:
1) İşletmeye ilave olunan değerler bu farktan indirilir,
2) İşletmeden çekilen değerler ise farka ilâve olunur,
Ticari kazancın bu suretle tespit edilmesi sırasında, Vergi Usul Kanununun değerlemeye ait hükümleri ile bu kanunun 40 ve 41 inci maddeleri hükümlerine uyulur.
(3239 sayılı kanunun 138/a maddesiyle 1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere fıkra yürürlükten kaldırılmıştır.)
(4108 sayılı Kanunun 18'nci maddesiyle değişe fıkra) (1.1.199 tarihinden geçerli olmak üzere) Mükelleflerin iktisap tarihinden itibaren en az iki tam yıl süreyle işletmelerinde kayıtlı bulunan gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetleri elden çıkarmaları halinde, bu iktisadi kıymetlerin maliyet bedeli bunların iktisap edildiği ve elden çıkarıldıkları yıllar hariç olmak üzere her takvim yılı için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate alınabilir. Bu hüküm 39 uncu madde gereğince işletme hesabı esasına göre ticari kazancın tespitinde de uygulanır. Bilanço esasında defter tutan mükellefler tarafından artırılan maliyet bedeline tekabül eden kazançlar, bilançonun pasifinde artırılan maliyet bedeline tekabül eden kazançlar, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir. Bu fon sermayeye ilave dışında herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde o yılın kazancına dahil edilerek ergiye tabi tutulur. Söz konusu iktisadi kıymetlerin alım satımı ile devamlı olarak uğraşanlar, alım satımını yaptıkları iktisadi kıymetler için bu hükümden yararlanamazlar. Şu kadar ki inşaat yapımına tahsis edilen arsa ve arazilere ilişkin olarak inşaatın bitim tarihine kadar geçen süre için bu fıkra hükmüne göre maliyet bedeli artırımı yapılabilir. Ancak inşaatın tamamlanmasından önce satışı yapılan gayrimenkullar için maliyet artırımı satışın yapıldığı tarihe kadar uygulanır. Bu fıkra hükmünün uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. (**)
----------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki fıkra)
Ticari bilançoya dahil olup iratları vergiden müstesna bulunan menkul kıymetlerin iratları ticari kazançtan indirilir.
(**) (4108 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
(3946 Sayılı kanunun 8. maddesi ile eklenen fıkra) (1.1.1994 den itibaren geçerli olmak üzere) Gayri menkullerin ve menkul kıymetlerin alım-satımı ile devamlı olarak uğraşanlar hariç olmak üzere. bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin iktisap tarihinden itibaren en az iki tam yıl süre ile aktiflerinde yer alan gayrimenkul ve iştirak hisselerinin elden çıkarılmasında maliyet bedeli bunların iktisap edildiği ve elden çıkarıldığı yıllar hariç olmak üzere her takvim yılı için Vergi Usul kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate alınır.
----------------------------------
İşletme hesabı esasında ticari kazancın tespiti:
MADDE 39- İşletme hesabı esasına göre ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler arasındaki müspet farktır.
(Elde edilen hasılat, tahsil olunan paralarla tahakkuk eden alacaklar; giderler ise tediye olunan ve borçlanılan meblağları ifade eder.)
Emtia alım ve satımı ile uğraşanlarda ticari kazancın bulunması için hesap dönemi sonundaki emtia mevcudunun değeri hasılata, dönem başındaki emtia mevcudunun değeri ise giderlere ilave olunur.
Ticari kazancın bu suretle tespit edilmesi sırasında Vergi Usul Kanununun değerlemeye ait hükümler ile bu kanunun 40 ve 41 inci maddeleri hükümlerine uyulur.
Ticari kazancın tespitinde indirilecek gelirler:
Mükerrer Madde 39- (3946 sayılı Kanunun 38. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaydırılmıştır.) (*)
-------------------------------------
(*) (3946 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
MÜKERRER MADDE 39 - (3824 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle değişen şekli) (1.1.1992 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere) Ticari faaliyete bağlı olarak elde edilen aşağıda yazılı gelirler ticari kazançtan indirilir.
1 - Geliri vergiden müstesna bulunan menkul kıymetlerin iratları
2 - Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri
3 - Kurumlardan elde edilen ve Türkiye'de Kurumlar vergisine veya 94 üncü maddenin (A) fıkrasının 8 ve 15 numaralı bentlerine göre vergi tevkif atına tabi tutulmuş kâr payları,
4 - Yatırım fonları katılma belgelerine ve yatırım ortaklıkları hisse senetlerine ödenen kâr payları.
5 - Toplu Konut İdaresi ile Kamu Ortaklığı İdarelerince çıkarılan Gelir Vergisi kanununun 75 inci maddesinin 5 numaralı bendinde yaralan menkul kıymetlerden sağlanan iratlar.
-------------------------------------
MÜKERRER MADDE 39 - (3239 sayılı kanunun 47 inci maddesiyle eklenen madde) Ticari işletmeye dahil olup, iratları vergiden müstesna bulunan menkul kıymetlerin iratları kurumlardan elde edilen Kurumlar Vergisine tabi tutulmuş veya üzerinden vergi tevkif atı yapılmış kâr payları ile Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili faizleri ticari kazançtan indirilir.)
-------------------------------------
İndirilecek Giderler:
MADDE 40- Safi kazancın tespit edilmesi için aşağıdaki giderlerin indirilmesi kabul edilir.
1) Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler.
(4108 sayılı Kanunun 19'uncu maddesiyle eklenen hüküm) (1.1.199 tarihinden geçerli olmak üzere) İhracat,yurt dışında inşaat, onarma, montaj ve taşımacılık faaliyetlerinde bulunan mükellefler, bu bentte yazılı giderlere ilaveten bu faaliyetlerden döviz olarak elde ettikleri hasılatın binde beşini aşmamak şartıyla yurt dışındaki bu işlerle ilgili giderlerine karşılık olmak üzere götürü olarak hesapladıkları giderleri de indirebilirler.)
2) (365 sayılı Kanunun 2'inci maddesiyle değişen şekli) (31.12.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Hizmetli ve işçilerin iş yerinde veya işyerinin müştemilatında iaşe ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri ve emekli aidatı (Bu primlerin ve aidatın istirdat edilmemek üzere Türkiye'de kain sigorta şirketlerine veya emekli ve yardım sandıklarına ödenmiş olması ve emekli ve yardım sandıklarının tüzel kişiliği haiz bulunmaları şartıyla) 27'inci maddede yazılı giyim giderleri
3) İşle ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar.
4) İşle ilgili ve yapılan işin ehemmiyeti ve genişliği ile mütenasip seyahat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının gerektiği süreye mahsur olmak şartıyla):
5) (4008 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle değişen bent) (1.1.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dahil olan ve işte kullanılan taşıtların giderleri (Nakliyecilikte kullanılanlar hariç olmak üzere, binek otomobillerin ve zati ve ailevi ihtiyaçlar içinde kullanılan diğer taşıtların yarısı.) (4369 sayılı Kanunun 82/3-s maddesiyle 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere parantez içi hüküm yürürlükten kaldırılmıştır.) (*) (**)
6) (2772 Sayılı kanunun 'inci maddesiyle değişen bent) 1.1.1983 tarihinden geçerli olmak üzere) İşletme ile ilgili olmak şartıyla, bina, arazi, gider, istihlak, damga, belediye vergileri, harçlar ve kaydiyeler gibi aynî vergi resim ve harçlar; (***)
7) (2361 Sayılı kanunun 29 uncu maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar, (****) (4369 sayılı Kanunun 82/3-s maddesiyle 1.1.19999 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır) (*****)
8) (3239 Sayılı kanunun 48 inci maddesiyle eklenen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) İşverenlerce Sendikalar Kanunu hükümlerine göre sendikalara ödenen aidatlar (Şu kadar ki ödenen aidatın bir aylık tutarı işyerinde işçilere ödenen çıplak ücretin bir günlük toplamını aşamaz)
---------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki parantez içi hüküm)
(Nakliyecilikte kullanılanlar hariç olmak üzere, binek otomobillerin ve zati ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan diğer taşıtların amortismanlarının yarısı.)
(**) (4008 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
5 - 3239 sayılı Kanunun 48'inci maddesiyle değişen bent) İşletmeye dahil olup işte kullanılan taşıtların giderleri (bu taşıtların aynı zamanda zati ve ailevi ihtiyaçlar içinde kullanılması halinde giderlerinin yarısı)
(***) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
5 - (2361 sayılı Kanunun 29'uncu maddesiyle değişen bent) İşletmeye dahil olup sadece işte kullanılan taşıtların amortismanları ile giderlerinin tamamı.
**) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
5 - (202 sayılı Kanunun 18'nci maddesiyle değişen şekli) İşte kullanılan taşıtların giderleri; (Bu taşıtların aynı zamanda zati veya ailevi ihtiyaçlar için de kullanılması halinde giderlerinin yarısı);
---------------------------------
(***) (2772 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
6 - İşletme ile ilgili olmak şartıyla; Bina, arazi, gider, istihlak vergileri, damga e belediye resimleri, harçlar ve kaydiyeler gibi ayni vergi, resim ve harçlar;
---------------------------------
(****) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
7 - Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar (Değeri bin lirayı aşmayan peştamallıklar ile işletmede kullanılan ve değeri bin lirayı aşmayan alet ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmayarak doğrudan doğruya gider yazılabilir
(*****) 4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki parantez içi hüküm)
(4008 sayılı Kanunun 24'üncü maddesiyle eklenen hüküm) 1.1.199 tarihinden geçerli olmak üzere) (Nakliyecilikte kullanılanlar hariç olmak üzere, binek otomobillerin ve zati ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan diğer taşıtların amortismanlarının yarısı.)
---------------------------------
Gider kabul edilmeyen ödemeler:
MADDE 41- Aşağıda yazılı ödemelerin gider olarak indirilmesi kabul olunmaz.
1) Teşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarının işletmeden çektikleri paralar veya aynen aldıkları sair değerler (Aynen alınan değerler emsal bedeli ile değerlendirilerek teşebbüs sahibinin çektiklerine ilave olunur.
2) Teşebbüs sahibinin kendisine, eşine, küçük çocuklarına işletmeden ödenen aylıklar, ücretler, ikramiyeler komisyonlar ve tazminatlar;
3) Teşebbüs sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülecek faizler,
4) Teşebbüs sahibinin eşinin ve küçük çocuklarının işletmede cari hesap veya diğer şekillerdeki alacakları üzerinden yürütülecek faizler;
5) Her türlü para cezaları ve vergi cezaları ile teşebbüs sahibinin suçlarından doğan tazminatlar, (Akitlerde ceza şartı olarak derpiş edilen tazminatlar cezai mahiyette tazminat sayılmaz.)
6) (3571 Sayılı kanunun 8 inci maddesiyle eklenen bent) (1990/1081 Sayılı kararla değişen şekli) Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün mamullerine ait ilan ve reklam giderlerinin %50'si (% 0'ı) (Bakanlar Kurulu, bu oranı %100'e kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye yetkilidir.)
7) (4008 sayılı Kanunun 25 inci maddesiyle eklenen bent) (1.1.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) Kiralama yoluyla edinilen veya işletmede kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopter gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanların giderleri ile amortismanları:
8) (4008 sayılı Kanunun 25 inci maddesiyle eklenen bent) (1.1.1996 tarihinden geçerli olmak üzere) Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre dönem sonu stoklarını son giren ilk çıkar yöntemine göre değerleyen veya amortismana tabi iktisadi kıymetlerini yeniden değerlemeye tabi tutanların işletmede kullandıkları yabancı kaynaklara ilişkin faiz, komisyon, vade farkı, kar payı, kur farkı ve benzeri adlar altında yaptıkları giderler ve maliyet unsurları toplamına (yatırımın maliyetine eklenenler hariç) aşağıdaki indirim oranının uygulanması suretiyle bulunacak kısmın % 25'i
İndirim oranı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre o yıl için tespit edilmiş olan yeniden değerleme oranının ilgili kuruluşlardan alınan bilgilere göre Maliye Bakanlığınca o yıl için hesaplanan ortalama ticari kredi faizi oranına bölünmesi suretiyle bulunur.
Sanayi siciline kayıtlı imalatçıların imalat faaliyetlerinde kullandıkları yabancı kaynaklara ait gider ve maliyet unsurlarına bu bent hükmü uygulanmaz.
Bu bendin birinci paragrafında yer alan % 25 oranını % 100'e kadar artırmaya Bakanlar Kurulu; bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ise Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Bu maddenin uygulanmasında kolektif şirketlerin ortakları ile adi ve eshamlı komandit şirketlerin komandite ortakları teşebbüs sahibi sayılır.
Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işleri:
MADDE 42 - (2361 Sayılı kanunun 30 uncu maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinde Kâr veya zarar işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir ve tamamı o yılın geliri sayılarak mezkur yıl beyannamesinde gösterilir.
Mükellefler bu madde kapsamına giren hallerde her inşaat ve onarım işinin hasılat ve giderlerini ayrı bir defterde veya tutmakta oldukları defterlerin ayrı sayfalarında göstermeye ve düzenleyecekleri beyannameleri işlerin ikmal edildiği takvim yılını takip eden yılın mart ayı sonuna kadar vermeye mecburdurlar. (*)
-----------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işleri:
MADDE 42 - Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinin kâr ve sararı aşağıda yazılı usullerden birine göre tespit edilir.Mükellefler işin bitiminde bu usullerden birini seçmekte serbesttirler. Tercih edilen usul aynı yılda biten işlerin hepsine şamil olur. Bu takdirde, her iş beyannameye bağlı ayrı bir ek yaprakta gösterilir.
1- Kâr ve zarar işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir ve tamamı o yılın geliri sayılarak mezkur yıl beyannamesinde gösterilir.
2 - Kâr ve zarar, işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir ve işin devam ettiği yıllar zarfında bu işe ait olmak üzere; yapılan işçilik ve malzeme sarfiyatının tutarları nispetinde o yıllara dağıtılır ve o yılların kazancı olarak vergilendirilir. Evvelce başka işler dolayısıyla beyanname erilmiş ise, bu beyannamelerde gösterilmiş bulunan kâr veya zararlar bu dağıtıma göre düzeltilir. İkmal veya reddedilecek vergilerin hesabında, tevkif yoluyla ödenmiş olan vergiler ayrıca nazara alınır.
Mükellefler her iki halde de inşaat ve onarma işinin hasılat giderlerini ayrı bir defterde veya tutmakta oldukları defterlerin ayrı sayfalarında göstermeye ve düzenleyecekleri beyannameleri, işlerin ikmal edildiği takvim yılını takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar vermeye mecburdurlar.
Bu madde şümulüne giren işlerde, geçmiş takvim yıllarına ait tarhiyatın düzeltilmesi ve vergi alacağının doğumu bakımından zamanaşımı işin neticelendiği tarihi takip eden yıldan başlar
-----------------------------------
Müşterek genel giderler ve amortismanların dağıtılması:
MADDE 43 - Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır.
1) Yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yapılması halinde her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan istihkak bedellerinin birbirine olan nispeti dahilinde,
2) Yıl içinde tek veya birden fazla inşaat ve onarma işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan istihkak bedelleriyle diğer işlere ait satış veya hasılat tutarlarının birbirine olan nispeti dahilinde;
3) Birden fazla inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları bunların her işte kullandıkları gün sayısına göre.
İnşaat ve onarma işlerinde işin bitimi:
MADDE 44 - (2361 Sayılı kanunun 31 inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) İnşaat ve onarma işlerinde geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın düzenlendiği tarih, diğer hallerde işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih bitim tarihi olarak kabul edilir.
Bitim tarihinden sonra bu işlerle ilgili olarak yapılan giderler ve her ne nam ile olursa olsun elde edilen hasılat, bu giderlerin yapıldığı veya hasılatın elde edildiği yılın kâr veya zararının tespitinde dikkate alınır. (*)
-----------------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
İnşaat ve onarma işlerinde işin bitimi:
MADDE 44 - İnşaat ve onarma işlerinde:
1 - Muvakkat ve kati kabul usulüne tabi olan işlerde muvakkat kabulün yapıldığı yıl
2 - Muvakkat ve kati kabul usulüne tabi olmayan diğer inşaat ve onarma işlerinde işin fiilen tamamlandığı yıl bitim tarihi kabul edilir.
Muvakkat kabulden sonra, kati kabulü sağlamak maksadıyla yapılan giderler dağıtım usulüne tabi olmaz; bunlar kati kabulün yapıldığı yıl hesaplarına intikal ettirilir.
-----------------------------------------
Ulaştırma işlerinde matrah:
MADDE 45 - (2574 sayılı Kanunla değişen şekli) (1.1.1982 tarihinden geçerli olmak üzere) Dar mükellefiyete tabi olanların Türkiye ile yabancı memleketler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinde elde ettikleri kazançlar, kurumlar vergisine tabi yabancı ulaştırma kurumlarının kazançlarının tayinine ait esaslara göre tespit olunur. (*)
-----------------------------------------
(*) (2574 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Ulaştırma ve ihracat işlerinde matrah
MADDE 45 - (2361 sayılı Kanunun 32'nci maddesiyle değişen şekli) Dar mükellefiyete tabi gerçek kişilerin aşağıdaki kazançları Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 18, 19 ve mükerrer 19 uncu maddeleri hükümlerine göre tayin ve tespit edilir.
1 - Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinden elde ettikleri kazançlar.
2 -Türkiye'de satın aldıkları, imal, istihsal e istihraç ettikleri malları Türkiye'de satmaksızın yabancı memleketlere gönderenlerin bu işlerinden doğan kazançlar.
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 45 - Dar mükellefiyete tabi olanların Türkiye ile yabancı memleketler arasında ulaştırma işlerinde elde ettikleri kazanç, Kurumlar Vergisine tabi yabancı ulaştırma kurumlarının kazançlarının tayinine ait esaslara göre tespit olunur.
-----------------------------------------
Basit usulde ticari kazancın tespiti:
MADDE 46 - (4369 sayılı Kanunun 31'inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) 47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların ticari kazançları basit usulde tespit olunur.
Basit usulde ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki müspet farktır. Bu fark yapılan faaliyetle ilgili olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre alınması ve verilmesi mecburi olan alış ve giderler ile hasılatlara ilişkin belgelerde yazılı tutarlara göre hesaplanır. Bu suretle tespit ve beyan olunan kazanç vergi tarhına esas alınır. Bu usulde vergilendirilenler, kazancın tespiti ve Vergi usul Kanununun defter tutma hükümleri hariç, bildirme, vesikalar, muhafaza, ibraz, diğer ödevler ve ceza hükümleri ile bu Kanun ve diğer kanunlarda yer alan ikinci sınıf tüccarlar hakkındaki hükümlere tabidirler.
Basit usulde vergilendirilen mükellefler, faaliyetlerine ilişkin mal alış ve giderleri ile hasılatlarını gösteren belgeleri ayrı ayrı dosyalarda saklamak zorundadırlar. Bu belgelerin kayıtları, mükelleflerin bağlı bulundukları meslek odalarının oluşturdukları bürolarda tutulur. Bu bürolarda 13/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış yeterli sayıda meslek mensubunun çalıştırılması zorunludur. Bu büroların kayıt, tasdik ve vergi dairesine karşı yükümlülükleri ile diğer usuller Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Basit usule tabi ticaret erbabından, sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlediği veya kullandığı tespit edilenler, bu hususun kendilerine tebliğ
edildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren ikinci sınıf tüccarlara ilişkin hükümlere tabi olurlar.
Aynı işte ortak olarak çalışanlar hakkında 47 inci maddede yazılı yıllık kira bedeli ve 48 inci maddede yazılı iş hacmi ölçüleri toplu olarak, diğer şartlar ortakların her biri için ayrı ayrı aranır. Ortaklarından birisi gerçek usule göre gelir vergisine tabi bulunan ortaklıklarda, diğer ortakların ticari kazancı da gerçek usulde tespit olunur. Adi ortaklık halinde çalışanlardan aynı zamanda diğer şahsi bir işle de iştigal edenlerin gerçek veya basit usulden hangisine göre vergilendirileceği, 47 inci maddenin 2 numaralı bendi ile 48 inci maddede yer alan ölçülerden şahsi işine ait olanlara, ortaklıklardan hissesine düşen miktarların eklenmesi suretiyle tespit olunur. Şahsi işin mevcut olmaması halinde, muhtelif ortalıklardaki hisselerin toplanması ile yetinilir.
Basit usule tabi olmanın şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde kaybedenler, ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilirler. Basit usulün şartlarına haiz olanlardan, bu usulden yararlanmak istemediklerini yazı ile bildirenler, bu talepleri doğrultusunda takip eden ay başından veya izleyen takvim yılı başından, yeni işe başlayanlar ise işe başlama tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirilirler. Herhangi bir şekilde gerçek usulde vergilendirilecek olanlar ve gerçek usulde vergilendirilen mükellefler, bir daha hiç bir şekilde basit usule dönemezler. Bu kişilerin aynı türden iş yapan eş ve çocukları da bu faaliyetleri nedeniyle basit usulden yararlanamazlar.
------------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
(Bu maddenin uygulaması için 95/6430, 95/5142, 96/8005, 97/9516 ve 98/10885ayılı Kararlar ile 189, 198, 199, 201, 204 ve 212 No.lı G.V.K. Tebliğlerine de bakınız.)
Götürü usulde ticari kazancın tespiti:
MADDE 46 - (3946 sayılı kanunun 9 uncu maddesiyle değişen şekli) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) 47 ve 48'inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların ticari ve sınai işlerinden sağladıkları safi kazançlar, Maliye bakanlığınca tanzim edilecek cetvellerde belirtilen iş nevilerine göre götürü olarak tespit olunur.
Bu suretle tespit olunacak safi kazanç; asgari ücretin yıllık brüt tutarının,
- (4108 sayılı kanunun 39'uncu maddesiyle 5'inci ve 4'üncü dereceye giren mükelleflerin safi kazanç tutarlarına ait hükümler yürürlükten kaldırılmıştır.) (1.1.1996 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere) (*)
_ 3 üncü dereceye giren mükellefler için %50'si,
_ 2 inci dereceye giren mükellefler için % 90'ı,
_ 1 inci dereceye giren mükellefler için %140'ıdır. Bakanlar Kurulu bu oranları iki katına kadar artırmaya veya kanuni oranlarına kadar indirmeye yetkilidir. Bu yetki iş grupları, sektörler il ve ilçeler büyük şehir belediyeleri dahil olmak üzere il ve ilçelerin belediye sınırları (mücavir alanlar dahil) belediyelerin nüfusları yöreler itibariyle veya sabit işyerinde faaliyet yapılıp yapılmadığına göre topluca veya ayrı ayrı kullanılabilir.
Bakanlar Kurulu ayrıca bu maddeye göre tespit edilen safi kazanç tutarlarını;
- Kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde faaliyette bulunan mükellefler için % 50, kalkınmada ikinci derecede öncelikli yörelerde faaliyette bulunan mükellefler için % 40'a kadar indirmeye
- Münhasıran belediye teşkilatı bulunmayan köylerde (belediyelerin mücavir alan sınırları hariç) işyeri bulunan ve faaliyet gösteren mükellefler için %70'e kadar indirmeye, yetkilidir.
Birinci fıkrada yazılı safi kazanç tutarları, mükelleflerin götürü matrahları addolunur.
Götürü safi kazanç tutarlarının tespitinde, takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarı esas alınır. Asgari ücrette artış yapılmayan yıllarda, takvim yılı başında geçerli olan safi kazanç tutarları, o yıla ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında arttırılarak, ertesi takvim yılında uygulanacak götürü safi kazanç tutarları hesaplanır.
Safi kazanç tutarlarının hesaplanmasında 100.000.- liraya kadar olan tutarlar dikkate alınmaz.
Aynı işte ortak olarak çalışanlar hakkında 47 inci maddede yazılı emlak vergisi tarhına esas olan vergi değerleri toplamı (vergi değeri bilinmeyen hallerde yıllık kira bedeli, her ikisinin de belli olmaması halinde, takdir komisyonlarınca takdir edilecek kira bedeli toplamı) ve 48 inci maddede yazılı iş hacmi ölçüleri toplu olarak, diğer şartlar ortakların her biri için ayrı ayrı aranır.
Ortaklardan birisi gerçek usule göre gelir vergisine tabi bulunan ortaklıklarda, diğer ortakların ticari kazancı da gerçek usulde tespit olunur.
Adi ortaklık halinde çalışanlardan aynı zamanda diğer şahsi bir işle de iştigal edenlerin gerçek veya götürü usullerden hangisine göre vergilendirileceği, 47 nci maddenin 2 numaralı bendi ile 48 inci maddede yer alan ölçülerden şahsi işine ait olanlara ortaklıklardan hissesine düşen miktarların eklenmesi suretiyle tespit olunur. Şahsi işin mevcut olmaması halinde bu ölçülerden muhtelif ortaklıklardaki hisselerin toplanması ile yetinilir.
Adi ortaklıklarda ortakların götürü kazanç hissesi, ortaklığın girdiği sınıf ve dereceye göre bulunan kazanca her ortak için % 50 nispetinde bir zam yapıldıktan sonra bulunan miktar, ortaklık mukavelesinde yazılı hisse nispetlerine böyle bir mukavele mevcut değilse eşit olarak ortak sayısına bölünmek suretiyle tespit olunur.
Mükelleflerin birinci fıkrada yazılı derecelerden hangisine gireceği vergi dairesi tarafından tayin edilir. Ancak, vergi dairesi ilgili meslek kuruluşunun görüşünü isteyebilir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tayin ve tespite Maliye Bakanlığı yetkilidir. (**)
---------------------------------
(*) (4108 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmadan önceki hüküm)
- 5 inci dereceye giren mükellefler için % 15'i
- 4 üncü dereceye giren mükellefler için % 30'u,
---------------------------------
(**) (3946 sayılı Kanun ile değişmeden önceki şekli)
MADDE 46 - (202 sayılı kanunun 19 uncu maddesiyle değişen şekli) 47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların ticari ve sınai işlerinden sağladıkları safi kazançlar, Maliye Bakanlığınca tanzim edilecek cetvellerde belirtilen iş nevilerine göre ve Vergi Usul Kanunundaki esaslar dairesinde götürü olarak tespit olunur.
(3689 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle değişen fıkra) Bu suretle tespit olunacak safi kazanç;
- 5 inci dereceye giren mükellefler için asgari ücretin yıllık brüt tutarının % 15 inden,
- 4 üncü dereceye giren mükellefler için asgari ücretin yıllık brüt tutarının % 25 inden,
- 3 üncü dereceye giren mükellefler için asgari ücretin yıllık brüt tutarının % 30 undan,
- 2 inci dereceye giren mükellefler için asgari ücretin yıllık brüt tutarının % 15 inden, az olamaz (*).
(3689 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle değişen fıkra) Birinci dereceye giren mükellefler için bu miktar, asgari ücretin yıllık brüt tutarının % 70idir. (**)
(3689 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle değişen fıkra) Yukarıdaki fıkralarda yer alan safi kazanç tutarlarının tespitinde, takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarı esas alınır.
Mükelleflerin Vergi Usul Kanununa göre tespit edilmiş olan derecelerden hangisine gireceği Maliye Bakanlığınca tespit olunacak esaslar dahilinde vergi dairesi tarafından tayin edilir.
(2574 sayılı kanunun 9 uncu maddesiyle değişen fıkra) Aynı işte ortak olarak çalışanlar hakkında 47 inci maddede yazılı Emlak Vergisi tarhına esas olan vergi değerleri toplamı (vergi değeri bilinmeyen hallerde yıllık kira bedeli toplamı) ile 48 inci maddede yazılı iş hacmi ölçüleri toplu olarak, diğer şartlar ortakların her biri için ayrı ayrı aranır. (***)
Ortaklardan birisi gerçek usule göre Gelir Vergisine tabi bulunan ortaklıklarda diğer ortakların ticari kazancı da gerçek usulde tespit olunur.
(2574 sayılı kanunun 9 uncu maddesiyle değişen fıkra) Adi ortaklık halinde çalışanlardan aynı zamanda diğer şahsi bir işle de iştigal edenlerin gerçek veya götürü usullerden hangisine göre vergilendirileceği 47 inci maddenin 2 numaralı bendi ile 48 inci maddede yer alan ölçülerden şahsi işine ait olanlara ortaklıklardan hissesine düşen miktarların eklenmesi suretiyle tespit olunur. Şahsi işin mevcut olmaması halinde bu ölçülerden muhtelif ortaklıklardaki hisselerin toplanması ile iktifa olunur. (****)
Adi ortaklıklarda ortakların götürü kazanç hissesi ortaklığın girdiği sınıf ve dereceye göre bulunan kazanca her ortak için % 30 nispetinde bir zam yapıldıktan sonra bulunan miktar ortaklık mukavelesinde yazılı hisse nispetinde, böyle bir mukavele mevcut değilse eşit olarak ortak sayısına bölünmek suretiyle tespit olunur.
(3689 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle eklenen fıkra) Bu maddeye göre tespit edilen safi kazanç tutarları;
- Kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde faaliyette bulunan mükellefler için % 50, kalkınmada ikinci derecede öncelikli yörelerde faaliyette bulunan mükellefler için % 40, öncelikli normal yörelerde faaliyette bulunan mükellefler için % 25 oranında,
İndirilerek uygulanır.
(3689 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle eklenen fıkra) İkinci ve üçüncü fıkralarda yazılı esaslara göre tespit edilen safi kazanç tutarlarının, asgari ücrete bağlı olarak artması halinde; yeni takdirler yapılıncaya kadar, takdir komisyonlarınca tespit edilen her bir dereceye ait götürü ticaret ve serbest meslek kazançlarına, asgari ücretteki artış oranlarında ilave yapılır.
(3689 sayılı kanunun 3 üncü maddesiyle eklenen fıkra) Götürü safi kazanç tutarlarının hesaplanmasında 10.000 liraya kadar olan tutarlar dikkate alınmaz.
----------------------------------- l ----------------------------------------
------------------------------------
(*) (3689 sayılı Kanun ile değişmeden önceki şekli)
(2361 sayılı kanunun 33 üncü maddesiyle değişen şekli) (3239 sayılı kanunun 49 uncu maddesiyle artırılan tutarlar) Bu suretle tespit olunacak safi kazançlar 450 bin (2.250.000) lirayı geçemez. Şu kadar ki tespit olunacak safi kazanç;
(*) (Değişmeden önceki şekli) (89/14913 sayılı B.K.K. ile belirlenen tutarlar parantez içinde siyah ile yazılmıştır. Kalkınmada öncelikli yöreler için 89/14913 sayılı B.K.K. bakınız.)
- Beşinci dereceye giren mükellefler için 100.000 (500.000)
- Dördüncü dereceye giren mükellefler için 150.000 (750.000)
- Üçüncü dereceye giren mükellefler için 200.000 (1.000.000)
- İkinci dereceye giren mükellefler için 300.000 (1.500.000) liradan az olamaz.
(*) (Değişmeden önceki şekli)
(2574 sayılı kanunun 9 uncu maddesiyle değişen fıkra) (3239 sayılı kanunun 49 uncu maddesiyle artırılan tutar) birinci dereceye giren mükellefler için bu miktar 450.000 (2.250.000) liradır. Münhasıran belediye teşkilatı bulunmayan köylerde işyeri bulunan ve faaliyet icra eden götürü mükellefler için bu miktarlar 1/3 oranında uygulanır.
(Sırasıyla artırılmadan önceki şekli) 225 bin lira, 50.000 lira, 75.000 lira, 100.000 lira, 150.000 lira, 225.000 lira.
(Değişmeden önceki şekli) Bu suretle tespit olunacak safi kazançlar 8.000 lirayı geçemez.
------------------------------------
(***) (Değişmeden önceki şekli) (202 sayılı kanunla değişen şekli) Aynı işte ortak çalışanlar hakkında 47 inci maddede yazılı iş yerleri gayrı safi iratları ile 48 inci maddede yazılı iş hacmi ölçüleri toplu olarak, diğer şartlar ortakların her biri için ayrı ayrı aranır.
------------------------------------
(****) (Değişmeden önceki şekli)
(202 sayılı kanunla değişen şekli) Adi ortaklıklarda ortakların götürü kazanç hissesi ortaklığın girdiği sınıf ve dereceye göre bulunan kazanca her ortak için % 30 nispetinde bir zam yapıldıktan sonra bulunan miktar ortaklık mukavelesinde yazılı hisse nispetlerine böyle bir mukavele mevcut değilse eşit olarak ortak sayısına bölünmek suretiyle tespit olunur.
-----------------------------------------------------------
(4369 sayılı Kanunun 32'nci maddesiyle değişen başlık) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere)
Basit usule tabi olmanın genel şartları: (*)
MADDE 47 - (2361 sayılı kanunun 34'üncü maddesiyle değişen madde) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) (4369 sayılı Kanunun 32'nci maddesiyle değişen ibare) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Basit (1) usule tabi olmanın genel şartları şunlardır :
1 - Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak (işinde yardımcı işçi ve çırak kullanmak, seyahat, hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunmamak bu şartı bozmaz. Ölüm halinde iş sahibinin dul eşi veya küçük çocukları namına işe devam olunduğu takdirde bunların, bilfiil iş başında bulunup bulunmamalarına bakılmaz.)
2 - (469 sayılı Kanunun 32'nci maddesiyle değişen bent) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) İşyeri mülkiyetinin iş sahibine ait olması halinde emsal kira bedeli, kiralanmış olması halinde yıllık kira bedeli toplamı Büyükşehir belediye sınırları içinde (Yenileme Oranının % 52.1 olması ile 1.1.00 tarihinden geçerli olmak üzere değişen miktarlar) 630 milyon (**) lirayı, diğer yerlerde 450 milyon lirayı aşmamak. (**)
3 - Ticari, zirai veya mesleki faaliyetler dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olmamak.
2 ve 3 numaralı bent hükümleri öteden beri işe devam edenlerde takvim yılı başındaki yeniden işe başlayanlarda ise işe başlama tarihindeki duruma göre uygulanır. (***)
-----------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki başlık)
"Götürü usule tabi olmanın genel şartları"
(1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare) "götürü"
-----------------------------------
(**) (Yeniden Değerleme Oranı ile Değişmeden önce 1.1.1999 - 31.12.1999 tarihleri arası uygulanan miktarlar) 420.000.000.- lira, 300.000.000.- lira.
-----------------------------------
(**) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
2 - (3946 sayılı Kanunun 2'ıncı maddesine göre 97/10351 sayılı kararla değişen şekli) (31.12.1997 tarihinden geçerli olmak üzere) işyerlerinin Emlak Vergisi tarhına esas olan vergi değerleri toplamı 120.000.000 lirayı, (*) vergi değeri bilinmeyen hallerde yıllık kira bedeli toplamı 18.000.000 lirayı (") aşmamak (Yıllık kira bedelinin emsaline nazaran düşük bulunması halinde emsal kira bedeli esas alınır.
-----------------------------------
(*) 2- (Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar) (96/7843 sayılı B.K.K. ile 1996 ve müteakip yıl gelirlere uygulanmak üzere) 100.000.000 lire 15.000.000 lira (97/10351 sayılı B.K.K. ile hükmü kalmamıştır) 2- (Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar) (95/6595 sayılı B.K.K. ile 1995 ve müteakip yıl gelirlere uygulanmak üzere) 60.000.000 lire 9.000.000 lira (96/7843 sayılı B.K.K. ile hükmü kalmamıştır)
2 - (Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar) (94/6300 sayılı B.K.K. ile 1994 ve müteakip yıl gelirlerine uygulanmak üzere) 40.000.000 lira, 6,000,000 lira (95/7593 sayılı B.K.K. ile hükmü kalmamıştır. 2- (Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar) (93/51412 S. B.K.K. ile 1994 ve müt. yıl gelirlerine uygulanmak üzere) 20.000.000 lira 3.000.000 lira
2- (Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar) (92/3892 S. B.K.K. ile 1993 ve müt. yıl gelirlerine uygulanmak üzere) 12.000.000 lira, 1.800.000 lira.
------------------------------------
2 - (91/2569 S. B..K.K. ile 1992 ve müt.yıl gelirlere uygulanmak üzere) 10.500.000 lira, 1.000.000 lira.
2 - (3689 sayılı kanunla 1990 ile müteakip yıl gelirlerine uygulanmak üzere) 7.000.000 lira, 1.000.000 lira.
2 - (86/11307 S. B.K.K. ile 1986 ve müt.yıl gelirlere uygulanmak üzere) 2.800.000 lira, 192.000 lira.
2 - (Sırasıyla artırılmadan önceki miktarlar) 700.000 lira, 48.000 lira.
-----------------------------------
(***) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Madde 47 - (Değiştirilmeden önceki şekli) Götürü usule tabi olmanın genel şartları şunlardır:
1 - Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak (işinde yardımcı işçi ve çırak kullanmak, seyahat, hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunmamak bu şartı bozmaz. Ölüm halinde iş sahibinin dul eşi veya küçük çocukları namına işe devam olunduğu takdirde bunların, bilfiil işin başında bulunup bulunmamalarına bakılmaz.)
2 - (Değişmeden önceki şekli)(2454 sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle değişen şekli) (İşyerlerinin Emlak vergisi tarhına esas olan vergi değerleri toplamı 350.000 lirayı, vergi değeri bilinmeyen hallerde yıllık kira bedeli toplamı 24.000 lirayı aşmamak (y5ll5k kira bedelinin emsaline nazaran düşük bulunması halinde emsal kira bedeli esas alınır.)
2 - İşyerlerinin yıllık gayri safi iratlarının toplamı 180 lirayı aşmamak.
3 - (202 sayılı kanunun 20 inci maddesiyle değişen şekli) Ayrıca ticari, zirai veya mesleki faaliyetleri dolayısıyla gerçek usulde Gelir Vergisine tabi olmamak.
2 ve 3 numaralı bent hükümleri öteden beri işe devam edenlerde takvim yılı başındaki yeniden işe başlayanlarda ise işe başlama tarihindeki duruma göre uygulanır.
Gayri safi iradı belli olmayan işyerleri için tadilat komisyonu kararlarının kesinleşmesine kadar gayri safi irat şartı mevcut sayılır.
-----------------------------------
Götürü Usule tabi olmanın özel şartları:
MADDE 48 - (4369 sayılı Kanunun 33'üncü maddesiyle değişen şekli) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Basit usule tabi olmanın özel şartları şunlardır:
1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satanların yıllık alımları tutarının (Yeniden Değerleme Oranının % 52.1 olması ile 1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere değişen miktarlar) dokuz milyar lirayı (*) veya yıllık satışları tutarının on iki milyar lirayı aşmaması,
2. 1 numaralı bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşanların bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatının (Yeniden Değerleme Oranının % 52.1 olması ile 1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere değişen miktar) dört milyar beş yüz milyon lirayı aşmaması,
3. 1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde, yıllık satış tutarı ile iş hasılatı toplamının (Yeniden Değerleme Oranının % 52.1 olması ile 1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere değişen miktar) dokuz milyar lirayı aşmaması,
Tekele tabi maddelerle, damga pulu, milli piyango bileti, akaryakıt şeker ve bunlar gibi kâr hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit edilmiş bulunan emtia için, bu maddenin 1 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı hadler yerine ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığınca belirlenecek alım satım hadleri uygulanır. (*)
----------------------------------------
(*) Yeniden Değerleme Oranı ile Değişmeden önce 1.1.1999-31.12.1999 tarihleri arası uygulanan miktar
1- 6.000.000.000.- lira, 8.000.000.000.- lira, 2- 3.000.000.000.- lira, 3- 6.000.000.000.- lira
----------------------------------------
(**) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Götürü Usule tabi olmanın özel şartları:
MADDE 48 - (2574 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ile değişen şekli) (1.1.1982 tarihinden geçerli olmak üzere) Götürü Usule tabi olmanın özel şartları şunlardır:
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
(Büyükşehir Belediye sınırları içindeki faaliyetler uygulaması için 95/6430 sayılı karar ile 183, 189, 199, 01 ve 204 No.lı tebliğlere bakınız)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
(3946 sayılı kanunun 10 uncu maddesiyle ve Asgari ücret artış oranına göre 1997 yılında elde edilen gelirlere 1998 yılında uygulanacak hadler) (*)
1 - Alım satım işleri ile imal, inşaa, tamir ve küçük saat işlerinde bir takvim yılı içinde satın alınan veya ithal edilen emtianın, iptidai maddenin ve malzemenin mubayaa bedelleri tutarı 3.066.400.000 lirayı aşmamak,
2 - Bir takvim yılı içinde satılan veya ihraç edilen emtianın, iptidai maddenin ve malzemenin satış bedelleri tutarı 4.085.100.000 (*) lirayı aşmamak,
3 - İptidai madde, yardımcı malzeme ve işçilik müşteriye ait olarak ücretli duruma girmeksizin yapılan imalat, tamirat, basım, inşaat ve küçük sanat işleri karşılığında bir takvim yılı içinde alınan gayri safi ücret tutarı 1.011.800.0000 lirayı aşmamak,
4 - İptidai madde ve malzeme müşteriye, işçilik kendisine ait olarak yapılan imalat, tamirat, basım, inşaat ve küçük sanat işlerinde yıllık gayri safi hasılat tutarı 3.066.400.000 lirayı aşmamak,
5 - Bir ve üç numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde bir takvim yılı içinde alınan ücret veya hasılatın altı katı ile mubayaa bedellerinin yıllık toplamı 4.085.100.000 lirayı aşmamak,
6 - Bir ve dört numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde bir takvim yılında sağlanan gayri safi hasılatın üçte bir fazlasıyla emtia, iptidai madde ve malzeme mubayaa bedellerinin tutarı toplamı 3.066.400.000 lirayı aşmamak,
7 - Üç ve dört numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde alınan gayri safi ücretlerin tutarlarının dört katı ile sağlanan yıllık gayri safi hasılatın toplamı 3.066.400.000 lirayı aşmamak,
8 - Otel, sinema, plaj, dansing ve emsali eğlence ve istirahat yerleri işletenlerde bu hizmetler karşılığında bir takvim yılı içinde sağlanan yıllık gayri safi hasılat tutarı 1.011.800.0000 lirayı aşmamak,
9 - Sahibi veya işletici sıfatıyla birden fazla motorlu kara nakil vasıtası ve beşten fazla hayvan arabası veya su üzerinde hareket eden 18 rüsum tonilatodan fazla makineli, 90 rüsum tonilatodan fazla makinesiz nakil vasıtası işletmemek (Su üzerinde hareket eden makineli ve makinesiz araçların birlikte işletilmesi halinde, makineli olanların rüsum tonilatoları toplamının beş katı ile makinesizlerin rüsum tonilatoları toplamı 90 rüsum tonilatoyu aşmamak) ve bir takvim yılı içinde alınan taşıma ücretleri tutarı 2.040.500.000 lirayı aşmamak (Nakil vasıtalarının sahip ve işletici durumunda olmaksızın taşıma yapanlar tavassut işi yapmış sayılır. Yukarıda yazılı ölçüler aile reisi beyanına tabi olan kimselerle ortaklık halindeki işletmelerde bu kimselerin veya ortaklığın işlettikleri vasıtalar bakımından topluca dikkate alınır.
10 - (3689 sayılı kanunun 4 üncü maddesiyle eklenen bent) (1.1.1991 tarihinden geçerli olmak üzere) 1-9 numaralı bentler kapsamına girmeyen işleri yapanlardan hizmet işletmelerinde 8 numaralı bentte diğerlerinde ise 1 ve 2 numaralı bentlerde yer alan hadleri aşmamak.
(3946 sayılı Kanununun 10'ncu madde değişen fıkra) (1.1.1994 tarihinden geçerli ) Yıllık alış, satış ve hasılat hadleri, sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için geçerli olan, asgari ücret tutarının takvim yılı içinde artırılması halinde bu ücretteki artış oranında asgari ücretin artırılmadığı yıllarda ise Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle tespit edilir.
Bu surette tespit edilen yıllık alış, satış ve hasılat tutarları, ertesi takvim yılında uygulanır. Şu kadar ki götürü safi kazanç tutarlarının tespitine ilişkin 46ıncı maddede yazılı oranların Bakanlar Kurulu'nca artırılması halinde safi kazanç tutarları artırılan mükellefler için bu maddede yazılı alış, satış ve hasılat tutarlarını da bir katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. (**)
(3689 sayılı kanunun 4 üncü maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1991 tarihinden geçerli olmak üzere) Bu maddeye göre, alış, satış ve hasılat hadlerinin tespitinde 100.000 liraya kadar olan tutarlar nazara alınmaz.
Tekele tabi maddelerle damga pulu, milli piyango bileti, akaryakıt, şeker ve bunlar gibi kâr hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit edilmiş bulunan emtiada ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle bu maddenin 1, 2, 5 ve 6 numaralı bentlerinde yazılı alım satım hadleri Maliye Bakanlığınca tayin olunur.(***)
----------------------------------------
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (1996 yılında elde edilen gelirlere 1997 yılında uygulanmak üzere) (Asgari ücret artış oranına göre)
1. 1.471.900.000.- 4 1.471.900.000.- 7 1.471.900.000.-
2. 1.960.900.000.- 5 1.960.900.000.- 8 485.700.000.-
3. 485.700.000.- 6 1.471.900.000.- 9 979.500.000.-
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (1995 yılında elde edilen gelirlere 1996 yılında uygulanmak üzere) (Asgari ücret artış oranına göre)
1. 732.100.000.- 4 732.100.000.- 7 732.100.000.-
2. 975.300.000.- 5 975.300.000.- 8 241.600.000.-
3. 241.600.000.- 6 732.100.000.- 9 487.200.000.-
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (1994 yılında elde edilen gelirlere 1995 yılında uygulanmak üzere) (Asgari ücret artış oranına göre)
1. 361.200.000.- 4 361.200.000.- 7 361.200.000.-
2. 481.200.000.- 5 481.200.000.- 8 119.200.000.-
3. 119.200.000.- 6 361.200.000.- 9 240.400.000.-
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (1993 yılında elde edilen gelirlere 1994 yılında uygulanmak üzere) (Asgari ücret artış oranına göre)
1. 180.600.000.- 4 180.600.000.- 7 180.600.000.-
2. 240.600.000.- 5 240.600.000.- 8 59.600.000.-
3. 59.600.000.- 6 180.600.000.- 9 120.200.000.-
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (1992 yılında elde edilen gelirlere 1993 yılında uygulanmak üzere) (Asgari ücret artış oranına göre)
1. 52.400.000.- 4 52.400.000.- 7 52.400.000.-
2. 69.800.000.- 5 69.800.000.- 8 17.300.000.-
3. 17.300.000.- 6 52.400.000.- 9 34.900.000.-
----------------------------------------------------- l ----------------------------------------------------------
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (1991 yılında elde edilen gelirlere 1992 yılında uygulanmak üzere) (Asgari ücret artış oranına göre)
1. 29.000.000.- 4 29.000.000.- 7 29.000.000.-
2. 38.600.000.- 5 38.600.000.- 8 9.600.000.-
3. 9.600.000.- 6 29.000.000.- 9 19.300.000.-
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (1990 yılında elde edilen gelirlere 1991 yılında uygulanmak üzere) (Asgari ücret artış oranına göre)
1. 15.000.000.- 4 15.000.000.- 7 15.000.000.-
2. 20.000.000.- 5 20.000.000.- 8 5.000.000.-
3. 5.000.000.- 6 15.000.000.- 9 10.000.000.-
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (89/14913 sayılı B.K.K. ile yükseltilen miktarlar) (1989 yılında elde edilen gelirlere 1990 yılında uygulanmak üzere)
1. 4.800.000.- 4 3.600.000.- 7 3.600.000.-
2. 5.760.000.- 5 5.440.000.- 8 960.000.-
3. 960.000.- 6 4.800.000.- 9 3.200.000.-
(*) Değişmeden önceki miktarlar) (88/13642 sayılı B.K.K. ile yükseltilen miktarlar) (1988 yılında elde edilen gelirlere 1989 yılında uygulanmak üzere)
1. 4.200.000.- 4 3.150.000.- 7 3.150.000.-
2. 5.040.000.- 5 4.760.000.- 8 840.000.-
3. 840.000.- 6 4.200.000.- 9 2.800.000.-
------------------------------
(3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
(3689 sayılı Kanunun 4'üncü maddesiyle eklenen fıkra) Sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için geçerli olan asgari ücret tutarının takvim yılı içinde artırılması halinde, yıllık alış, satış ve hasılat hadleri, bu ücretteki artış oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Bu surette tespit edilen yıllık alış, satış ve hasılat hadleri takvim yılı sonu itibariyle aşmayan ve götürü usule tabi olmanın diğer şartlarını taşıyan mükelleflerin, bu usulde vergilendirilmelerine devam olunur.
------------------------------
(***) (2574 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 48 - (2361 sayılı Kanunun 3'inci maddesiyle değişen şekli) Götürü usule tabi olmanın özel şartları şunlardır:
1 - Alım satım işleri ile imal, inşa, tamir ve küçük sanat işlerinde bir takvim yılı içinde satın alınan veya ithal edilen emtianın, iptidai maddenin ve malzemenin mubayaa bedelleri tutarı 450.000 lirayı aşmamak.
2 - Bir takvim yılı içinde satılan veya ihraç edilen emtianın, iptidai maddenin ve malzemenin satış bedelleri tutarı 540.000 lirayı aşmamak.
3 - İptidai madde, yardımcı malzeme ve işçilik müşteriye ait olarak ücretli durumuna girmeksizin yapılan imalat, tamirat, basım, inşaat ve küçük sanat işleri karşılığında bir takvim yılı içinde alınan gayri safi ücret tutarı 90.000 lirayı aşmamak.
4 - İptidai madde ve malzeme müşteriye, işçilik kendisine ait olarak yapılan imalat, tamirat, basım, inşaat ve küçük sanat işlerinde yıllık gayri safi hasılat tutarı 340.000 lirayı aşmamak.
5 - Bir ve üç numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde, bir takvim yılı içinde alınan ücret veya hasılatın altı katı ile mubayaa bedellerinin yıllık toplamı 510.000 lirayı aşmamak.
6 - Bir ve dört numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde bir takvim yılında sağlanan gayri safi hasılatın üçte bir fazlasıyla emtia, iptidai madde ve malzemenin mubayaa bedellerinin toplam tutarı 450.000 lirayı aşmamak.
7 - Üç ve dört numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde alınan gayri safi ücretlerin tutarlarının dört katı ile sağlanan yıllık gayri safi hasılatın toplamı 340.000 lirayı aşmamak.
8 - Otel, sinema, plaj, dansing ve emsali eğlence ve istirahat yerleri işletenlerde, bu hizmetler karşılığında bir takvim yılı içinde sağlanan yıllık gayri safi hasılat tutarı 90.000 lirayı aşmamak.
9 - Sahibi veya işleticisi sıfatıyla birden gazla motorlu kara nakil vasıtası veya beşten fazla hayan arabası veya su üzerinde hareket eden 18 rüsum tonilatodan fazla makineli 90 rüsum tonilatodan fazla makinesiz nakil vasıtası işletmemek Su üzerinde hareket eden makineli ve makinesiz araçların birlikte işletilmesi halinde makineli olanların rüsum tonilatoları toplamının beş katı ile makinesizlerin rüsum tonilatoları toplamı 90 rüsum tonilatoyu aşmamak) ve bir takvim yılı içinde alınan taşıma ücretleri tutarı 300.000 lirayı aşmamak (Nakil vasıtalarının sahip ve işletici durumunda olmaksızın taşıma işi yapanlar tavassut işi yapmış sayılır. Yukarıda yazılı ölçüler aile reisi beyanına tabi olan kimselerle ortaklık halindeki işletmelerde bu kimselerin veya ortaklığın işlettikleri vasıtalar bakımından topluca dikkate alınır.)
Tekele tabi maddelerle, damga pulu, milli piyango bileti, akaryakıt, şeker ve bunlar gibi kâr hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit edilmiş bulunan emtiada ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle bu maddenin 1, 2, 5 ve 6 numaralı bentlerinde yazılı alım satım hadleri Maliye Bakanlığınca tayin olunur.
---------------------------------------
Özel Şartlar Gösterilmeyen İşler:
MADDE 49- (3689 Sayılı kanunun 12. maddesiyle kaldırılmıştır.) (1.1.1991 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
--------------------------------------
(*) (3689 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Özel şartlar gösterilmeyen işler:
MADDE 49 - Özel şartları gösterilmeyen işlerle uğraşanların götürü usulden faydalanıp faydalanamayacakları 47'nci maddede yazılı genel şartlara göre tayin olunur.
--------------------------------------
Götürü usule tabi olmanın şartlarını takvim yılı içinde kaybedenler:
MADDE 50- (4369 sayılı Kanunun 82/3-c maddesiyle 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) *)
---------------------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Götürü usule tabi olmanın şartlarını takvim yılı içinde kaybedenler:
MADDE 50- (3946 sayılı kanunun 11 inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) Götürü usule tabi olmanın şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde kaybedenler ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilirler. Şu kadarki 48. maddede yazılı yıllık alış, satış ve hasılat hadlerinin bir katını aşanlar bu hadleri aştıkları tarihten itibaren gerçek usulde vergilendirilirler.
Götürülük şartlarını haiz olanlardan, bu usulde faydalanmak istemediklerini yazı ile bildirenler, taleplerini takip eden ay başından veya takvim yılı başından, yeni işe başlayanlar, işe başlama tarihinden itibaren, gerçek usulde vergilendirilirler.
Herhangi bir şekilde gerçek usulde vergilendirilecek olanlar ve gerçek usulde vergilendirilen mükellefler, bir daha hiçbir şekilde götürü usule dönemezler. Bu kişilerin aynı türden iş yapan eş ve çocukları da bu faaliyetleri nedeni ile götürü usulden yararlanamazlar.
------------------------------
(*) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
MADDE 50 - Götürü usule tabi olmanın şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde kaybedenler, ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilenler
Götürülük şartlarını haiz olanlardan, bu usulden faydalanmak istemediklerini yazı ile bildirenler taleplerini takip eden takvim yılı başından, yeni işe başlayanlar ise başlama tarihinden itibaren, gerçek usulde teklif olunurlar.
Götürülük şartlarını kaybetmek suretiyle veya kendi talepleri üzerine gerçek usulde teklif edilecek olanlar, aynı ise devam ettikleri müddetçe bu usulden dönemezler.
------------------------------
(4369 sayılı Kanunun 81/C-'inci maddesiyle değişen ibare) 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere)
Basit (1) usulün hududu:
MADDE 51- Aşağıda yazılı olanlar (4369 sayılı Kanunun 81/C-2'nci maddesiyle değişen ibare) 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) basit (2) usulden faydalanamazlar:
1. Kolektif şirket ortakları ile, komandit şirketlerin komandite ortakları;
2. İkraz at işleriyle uğraşanlar;
3. Sarraflar ile kıymetli maden ve mücevherat alım satımı ile uğraşanlar;
4. 4108 sayılı Kanunun 20'nci maddesiyle değişen bent) (1.1.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) Bu Kanunun 94'üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan kişiye kurumlara karşı inşaat ve onarma işini taahhüt edenler ile bu mükelleflere karşı derece taahhütte bulunanlar; (*)
5. Sigorta prodüktörleri,
6. Her türlü ilan ve reklam işleriyle uğraşanlar veya bu işlere tavassut edenler;
7. Gayrimenkul ve gemi alım satım ile uğraşanlar;
8. (3418 Sayılı kanunun 24'üncü maddesiyle değişen bent). 1.1.1988 tarihinden geçerli olmak üzere) tavassut işi yapanlar (dayı başılar hariç) (**)
9. (2361 Sayılı kanunun 36ıncı maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Maden işletmeleri, taş ve kireç ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları işletenler,
10. (2361 Sayılı kanunun 36ıncı maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Şehirlerarası yük ve yolcu taşımacılığı yapanlar ile treyler çekici ve benzerlerinin sahip veya işleticileri,
(3505 Sayılı kanunun 11 inci maddesiyle değiştirilerek eklenen bent) (1.1.1989 tarihinden geçerli olmak üzere) (Yapısı itibariyle sürücüsünden başka on dört ve daha aşağı oturma yeri olan insan taşımaya mahsus motorlu kara taşıtları ile yolcu taşıyanlar hariç)
11. (4444 sayılı Kanunun 14-A maddesinin 2'nci bendi ile 14.8.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (***)
12. (3946 sayılı kanunun 12 inci maddesiyle değişen bent) (30.12.1993 tarihinden geçerli olmak üzere) Maliye Bakanlığınca teklif edilen ve Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan iş grupları veya sektörler il ve ilçeler Büyükşehir Belediyeleri dahil olmak üzere il ve ilçelerin belediye sınırları (mücavir alanlar dahil) belediyelerin nüfusları, yöreler itibariyle veya sabit bir iş yerinde faaliyette bulunup bulunmadığına göre gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli görülenler. (****)
(Zirai mahsul satın alarak bu mahsulleri kısmen veya tamamen tüketici dışında kalanlara satan ticaret erbabının gerçek usulde vergilendirilmeleri 8/5521 sayılı B.K.K. ile kararlaştırılmıştır.)
(Her türlü televizyon, video, radyo, teyp, müzik seti, disk-çalar, kamera bilgisayar, soğutucu, çamaşır ve bulaşık makinesi, elektrikli süpürge, elektronik müzik aletleri, elektrikli dikiş makinesi ile elektrikle çalışan benzeri eşyaların alım-satımı ve üretimi ile uğraşan mükellefler gerçek usulde vergilendirilmesi 92/2683 sayılı B.K.K. ile kararlaştırılmıştır.)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
(Bazı iş gruplarının gerçek usulde vergilendirilmeleriyle ilgili olarak 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına bakınız)
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- (1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
(2) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare "Götürü" (*) (Değişmeden önceki bent "Götürü"
--------------------------------------
(*) (4108 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
4. (3946 sayılı kanunun 12 inci maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) Her türlü taahhüt işi yapanlar ile bu kişilere derece derece taahhütte bulunanlar;
(*) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
4 - Gelir ve Kurumlar Vergisine tabi inşaat, onarma ve ulaştırma müteahhitlerine karşı derece derece taahhüdatta bulunanlar.
(*) (3418 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
8 - (3239 sayılı Kanunun 50'nci maddesiyle değişen bent) Tavassut işi yapanlar (PTT Acenteleri ile dayı başılar hariç)
(*) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
8 - Tavassut işi yapanlar.
--------------------------------------
(***) (4444 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki bent)
11 - (3505 sayılı Kanunun 11'inci maddesiyle değiştirilerek eklenen bent) (1.1.1989 tarihinden geçerli olmak üzere) Ödeme kaydedici cihazları kullanan mükellefler.
(**) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
12 - (2361 sayılı Kanunun 36'ncı maddesiyle eklenen bent) Maliye Bakanlığınca teklif edilen ve Bakanlar kurulunca kararlaştırılan iş grupları veya sektörler gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli görülenler.
--------------------------------------
İKİNCİ BÖLÜM
ZİRAİ KAZANÇ
Zirai kazanç, zirai faaliyet, zirai işletme, çiftçi ve mahsulün tarifi:
MADDE 52- (202 sayılı kanunun 21'inci maddesiyle değişen şekli) 28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Zirai faaliyetten doğan kazanç zirai kazançtır.
Zirai faaliyet, arazide, deniz, göl ve nehirlerde ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade eder.
Bazı nebat ve hayvan nevilerinde istihsalin doğrudan doğruya arazi üzerinde yapılmaması zirai faaliyetin mahiyetini değiştirmez.
Aşım yaptırmak maksadıyla erkek damızlık beslenmesi, çiftçiye ait her türlü ziraat makine ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde çalıştırılması da zirai faaliyetlerden sayılır.
Mahsullerin değerlendirilmeleri maksadıyla ve zirai istihsale müteferrik olarak işlenmesi de zirai faaliyete girer. Ancak, bu ameliye aynı teşebbüsün cüzünü teşkil eden bir işletmede vukua geliyorsa, bu ameliyenin zirai faaliyet sayılabilmesi için işletmenin sınai bir müessese ehemmiyet ve genişliğinde olmaması ve faaliyetini, cüzünü teşkil ettiği teşebbüsün mahsullerine hasretmesi şarttır.
Satışların dükkan ve mağaza açılarak yapılması halinde, mahsullerin dükkan ve mağazaya gelinceye kadar geçirdikleri safhalar zirai faaliyet sahasında kalır. Çiftçiler tarafından doğrudan doğruya zirai faaliyetleri ile ilgili alım satım işlerinin tedviri için açılan yazıhaneler, faaliyetler bu mevzua münhasır kalmak şartıyla dükkan ve mağaza sayılmaz.
Yukarıda yazılı faaliyetlerin içinde yapıldığı işletmelere zirai işletme, bu işletmeleri işleten gerçek kişilere (Adi şirketler dahil), vergiye tabi olsun veya olmasınlar, çiftçi ve bu faaliyetler neticesinde istihsal olunan maddelere de mahsul denir.
Kolektif şirketlerle Adi veya Eshamlı komandit şirketler zirai faaliyetle iştigal etseler dahi çiftçi sayılmazlar. Zirai faaliyetle iştigal eden kolektif şirketlerin ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortaklarının şirket kârından aldıkları paylar şahsi ticari kazanç hükmündedir.
Bir çiftçiye veya ortaklığa ait olup, aynı köy sınırları içinde veya birbirine bitişik arazi üzerinde bulunan yahut istihsal şartlarına göre birbirine bağlılık ve beraberlik arz eden işletmeler tek işletme sayılır.
Zirai kazançta vergileme:
MADDE 53 - (4369 sayılı Kanunun 34'üncümaddesiyle değişen şekli) (1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Çiftçilerin elde ettikleri zirai kazançlar, bu Kanunun 94 üncü maddesine göre hasılatları üzerinden tevkif at yapılmak suretiyle vergilendirilir. 54 üncü maddede yazılı işletme büyüklüğü ölçülerini aşan çiftçiler ile bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca veya on yaşına kadar ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin kazançları gerçek usulde (zirai işletme hesabı veya diledikleri takdirde bilanço esasına göre) tespit olunarak vergilendirilir. Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler bu kazançları için beyanname vermezler.
Bu hükmün tatbikinde, aile reisi ile birlikte yaşayan eş ve velayet altındaki çocuklara ait işletmeler ile ortalık halindeki işletmelerde, işletme büyüklüğü toplu olarak nazara alınır. Ortaklıklarda, ortaklığın birden fazla işletmeye taalluk etmesi veya işletmelerin ayrı ayrı mahallerde bulunması durumu değiştirmez. 52 inci maddede yazılı tek işletmelerde işletme birden fazla ortaklıklara ait olsa bile bu ortaklıklara ait işletme büyüklüğü toplanmak suretiyle nazara alınır. Birden fazla zirai işletmede ayrı ayrı şahıslarla ortaklığı bulunanların işletme büyüklüğü ölçülerinin tespitinde ortaklık payları toplamı esas alınır.
54 üncü maddede yazılı ziraat gruplarının bir kaç tanesi içine giren zirai faaliyetlerin bir arada yapılması halinde, en fazla iki gruba ait işletme büyüklükleri, bu gruplar için tespit olunan hadlerin yarısını aşanlar gerçek usulde vergilendirilir.
Gerek şahsi işletmesi gerekse dahil bulunduğu ortaklıklar müstakilin işletme büyüklüğü ölçüsünün altında kaldığı halde, kendisine ait işletmenin ve ortaklıklardaki payların toplamı bu ölçüyü aşan çiftçiler gerçek usulde vergilendirilir. Payları toplamı ölçüleri aşmayan diğer ortaklar tevkif at yoluyla vergilendirilirler. Yarıcılık ortaklık sayılır.
Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler, yazılı olarak vergi dairesinden istemde bulunmaları halinde izleyen vergilendirme dönemi başından, işe yeni başlayanlar, işe başlama tarihinden itibaren gerçek usule geçebilirler. 54 üncü maddede yazılı ölçüleri aşanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren gerçek usulde; gerçek usule tabi olanlardan bu ölçülerin altında kalanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren hasılatları üzerinden tevkif at yapılmak suretiyle vergilendirilirler.
Vergi Usul Kanununun hükümlerine göre belge alım, verme, saklama ve ibraz yükümlülüklerine uymayan ve Ziraat Odasından, bulunmayanlar yerlerde Tarım İl veya İlçe Müdürlüklerinden çiftçi belgesini almayan çiftçiler, çeşitli kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen avans, kredi, sübvansiyon, prim gibi ayni ve nakdi destek unsurlarından yararlanamazlar. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usuller, ilgili kuruluşların görüşleri de alınarak Maliye Bakanlığınca belirlenir. (*)
----------------------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Zirai kazancın tespit şekilleri:
MADDE 53 - (3946 sayılı kanunun 26ıncı maddesine göre ve yeniden değerleme oranının % 72,8 olması ile değişen miktarlar) (1996 yılı gelirlerine uygulanmak üzere) Yıllık hasılatları tutarı 1.728.000.000 liradan (*) aşağı olan çiftçilerin kazançları götürü gider esasına 1.728.000.000 lira (*) veya daha fazla olan çiftçilerin kazançları ise gerçek kazanç usulüne (zirai işletme hesabı veya diledikleri takdirde bilanço esasına) göre tespit olunur (**)
Bu hükmün tatbikinde, aile reisi ile birlikte yaşayan eş ve velayet altındaki çocuklara ait işletmeler ile ortaklık halindeki işletmelerde, satış hasılatı tutarı toplu olarak nazara alınır.
Yeni işe başlayanların veya muafiyetten mükellefiyete geçenlerin işe başladıkları veya mükellefiyete geçtikleri yıl içerisindeki kazançları götürü gider usulüne göre tespit olunur.
Kazançları götürü gider usulüne göre tespit edilecek çiftçiler, yazılı olarak vergi dairesine bildirmek şartıyla müteakip vergilendirme dönemi başından, yeni işe başlayanlar, işe başlama tarihinden itibaren gerçek kazanç usulüne geçebilirler. Bu şekilde gerçek kazanç usulünü kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler.
(3239 sayılı Kanunun 51'inci maddesiyle eklenen hüküm) Şu kadar ki satış hasılatlarının tamamı üzerinden tevkif suretiyle gelir vergisi alınmış olan çiftçiler, yıllık satış hasılatları tutarına bakılmaksızın diledikleri takdirde götürü gider usulüne geçebilirler.
---------------------------------------
(*) (Değişmeden önceki şekli)
(95/7593 sayılı BKK ile 1995 takvim yılına ait hasılat tutarı) 1.000.000.000.- lira.
(94/6300 sayılı B.K.K. ile 1994 takvim yılına ait hasılat tutarı) 400.000.000 lira.
(93/5146 sayılı B.K.K. 1993 ve müteakip yıllara ait hasılat tutarı) 2.000.000 lira
(92/3892 sayılı B.K.K. ile 1992 ve müteakip yıllara ait hasılat tutarı) 120.000.000 lira
(91/2569 sayılı B.K.K. ile 1991 ve müteakip yıllara ait hasılat tutarı) 80.000.000 lira.
(3689 sayılı kanunla 1990 ve müteakip yıllara ait hasılat tutarı) 50.000.000 lira
(89/14258 sayılı B.K.K. ile 1989 takvim yılına ait hasılat tutarlarına uygulanmak üzere) 20.000.000 lira.
(Değişmeden önceki miktar) 4.000.000 lira
("") Madde 53 - (Değişmeden önceki şekli) (202 sayılı kanunun 22 inci maddesiyle değişen şekli) Yıllık hasılat tutarı 150.000 liradan aşağı olan çiftçilerin kazançları götürü gider esasına, 150.000 lira veya daha fazla olan çiftçilerin kazançları ise gerçek kazanç usulüne (İşletme veya bilanço esasına) göre tespit olunur.
---------------------------------------------
İşletme büyüklüğü ölçüleri
MADDE 54 - (4369 sayılı Kanunun 35'inci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Zirai kazancın gerçek usulde tespiti bakımından bir takvim yılı içinde dikkate alınacak ölçüler şunlardır;
(98/12095 sayılı Kararla 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yeniden tespit edilen şekli)
A) Arazi üzerinden yapılan zirai faaliyetlerde:
1 inci grup: Hububat ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı; taban arazide 900, kıraç arazide 1700 dönüm;
2 inci grup: Bakliyat, afyon, susam, keten, kendir ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 1000 dönüm;
3 üncü grup: Ayçiçeği ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 950 dönüm;
4 üncü grup: Pamuk ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 400 dönüm;
5 inci grup: Çeltik ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 300 dönüm;
6ıncı grup: Pancar ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 300 dönüm;
7 inci grup: Patates, soğan, sarımsak ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
8 inci grup: Çay ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 150 dönüm (Mahsul verebilecek hale gelmeyenler hariç);
9 uncu grup: Tütün ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
10 uncu grup: Sebze ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
11 inci grup: Sera ve çiçekçilik ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 8 dönüm;
12 inci grup: Kavun ve karpuz ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 300 dönüm;
13 üncü grup: meyve verebilecek hale gelmiş fındık ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 250 dönüm;
14 üncü grup: Meyve verebilecek hale gelmiş bağ ve incir ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 250 dönüm;
15 inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş antep fıstığında 2500 ağaç;
16ıncı grup: Meyve verebilecek hale gelmiş zeytinliklerde 4500 ağaç;
17 inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş narenciyede 1500 ağaç;
18 inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş elmada 2000 ağaç;
19 uncu grup: Muz ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 30 dönüm;
20 inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş kayısıda 2000 ağaç;
21 inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş armut, kiraz, vişne, şeftalide 2000 ağaç;
22 inci grup: Diğer meyve ve ürün ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 100 dönüm, yer fıstığı 350 dönüm (Meyve ve ürün verebilecek hale gelmeyenler ile palamut hariç);
23 üncü grup; Büyükbaş hayvan sayısı 150 adet (iş hayvanları ile iki yaşından küçük, büyükbaş hayvanlar hariç);
24 üncü grup; Küçükbaş hayvan sayısı 750 adet (Bir yaşından küçük, küçükbaş hayvanlar ile kümes hayvanları hariç);
B) Arazi üzerinde yapılmayan zirai faaliyetler ile kara ve su avcılığında;
1 inci grup: Deniz ve iç su balıkları yetiştiriciliği;
a) Denizlerdeki sınırları belirlenebilen üretim alanlarında yapılan balık yetiştiriciliğinde (ağ, kafes vb.) 750 m2
b) İç su balıkları yetiştiriciliğinde sınırları belirlenebilen havuz (beton, toprak vb.), göl, gölet ve baraj gölleri gibi üretim alanlarında 900 m2,
2 inci grup: Denizlerde yapılan balık avcılığında toplam tekne boyu 20 metre;
3 üncü grup: Arıcılık ziraat inde kovan sayısı 500 adet;
4 üncü grup: İpek böcekçiliği ziraat inde kutu sayısı 500 adet; (*)
Bakanlar Kurulu, Zirai Kazançlar Merkez Komisyonunun teklifi üzerine, bu ölçüleri gerekli gördüğü bölgeler için yıllık olmak kaydıyla arazi ve ürün türlerine göre beş katına kadar artırmaya veya kanuni hadden az olmamak üzere yeniden tespit etmeye yetkilidir. Bu şekilde tespit olunan ölçüler, Resmi Gazetede yayımlandığı tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren yürürlüğe girer.
Yukarıda (A) bendinde zikredilen meyveli ve meyvesiz ağaçlarda meyve ve ürün verebilecek hale gelme durumu başlangıcı ile (B) bendinde işletme büyüklüğü gösterilmeyen zirai faaliyetlerde işletme büyüklüğü ölçüsü Tarım, Orman ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken tespit olunur. (**)
-----------------------------------
(*) (98/12095 sayılı Kararla değişmeden önceki işletme büyüklüğü ölçüleri)
A) Arazi üzerinde zirai faaliyetlerde:
1'inci grup: Hububat ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı; taban arazide 600, kıraç arazide 1200 dönüm;
2'nci grup: Bakliyat, afyon, susam, keten, kendir ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 300 dönüm
3'üncü grup: Ayçiçeği ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 600 dönüm;
4'üncü grup : pamuk ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 300 dönüm;
5'inci grup: Çeltik ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
6'ncı grup: Pancar ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
7'nci grup: Patates, soğan, sarımsak ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
8'inci grup: Çay ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 40 dönüm(Mahsul verebilecek hale gelmeyenler hariç);
9'uncu grup: Tütün ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
10'uncu grup: Sebze ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 dönüm;
11'inci grup: Sera ve çiçekçilik ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 8 dönüm;
12'nci grup: Kavun ve karpuz ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 300 dönüm;
13'üncü grup: Meyve verebilecek hale gelmiş fındık ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 250 dönüm;
14'üncü grup: Meyve verebilecek hale gelmiş bağ ve incir ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 250 dönüm;
15'inci grup: meyve verebilecek hale gelmiş antep fıstığında 1500 ağaç;
16'ncı grup: Meyve verebilecek hale gelmiş zeytinliklerde 2500 ağaç;
17'nci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş narenciyede 1250 ağaç;
18'inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş elmada 1000 ağaç;
19'uncu grup: Muz ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 20 dönüm;
20'nci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş kayısıda 1000 ağaç;
21'inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş armut, kiraz, vişne, şeftalide 1000 ağaç;
22'nci grup: Diğer meyve ve ürün ziraat inde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 100 dönüm (Meyve ve ürün verebilecek hale gelmeyenler ile palamut hariç);
23'üncü grup: Büyükbaş hayvan sayısı 150 adet (İş hayvanları ile iki yaşından küçük, büyükbaş hayvanlar hariç);
24'üncü grup: Küçükbaş hayvan sayısı 500 adet (Bir yaşından küçük, küçükbaş hayvanlar ile kümes hayvanları hariç);
B) Arazi üzerinde yapılmayan zirai faaliyetler ile kara ve su avcılığında:
1 inci grup: Deniz ve iç su balıkları yetiştiriciliği;
a) Denizlerdeki sınırları belirlenebilen üretim alanlarında yapılan balık yetiştiriciliğinde (ağ kafes vb.) 500 m2,
b) İç su balıkları yetiştiriciliğinde sınırları belirlenebilen havuz (beton, toprak vb.), göl, gölet ve baraj gölleri gibi üretim alanlarında 600 m2,
2 inci grup: Denizlerde yapılan balık avcılığında toplam tekne boyu 20 metre,
3 üncü grup: Arıcılık ziraat inde kovan sayısı 500 adet;
4 üncü grup: İpek böcekçiliği ziraat inde kutu sayısı 500 adet;
-----------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Götürü gider usulü:
MADDE 54 - (202 sayılı Kanunun 23. maddesiyle değişen şekli) Götürü gider usulünde safi zirai kazanç, mükellefin beyan edeceği hasılattan götürü olarak hesaplanan gider tutarının indirilmesi suretiyle vergi dairesince tespit olunur.
Götürü gider usulünde hasılat, 56'ıncı maddede yazılı (Bu maddenin 4 ve 5 numaralı bentlerinde yazılı olanlar hariç) unsurlardan terekküp eder.
Bu usulde götürü gider:
1. (2574 sayılı kanunun 12 inci maddesiyle değişen bent) Vergi Usul Kanununun 45'inci maddesinde yer alan götürü gider emsallerinin mükellefçe beyan edilen hasılata uygulanması veya, (*)
2. Mükellefçe beyan olunan hasılatın elde edilmesi için yapıldığı bildirilen ve 57'inci maddede sayılan (Bu maddenin 10 numaralı bendinde yazılı olanlar hariç) gerçek giderlerin toplanması,
Suretiyle tespit olunur.
Mükellefler bu usullerden herhangi birisinin kendilerine uygulanmasını seçmekte serbest olup bu seçimi yıllık beyannamelerinde belirtirler. Şu kadar ki, yıllık beyannamelerin verilmesinden sonra mükellefler seçtikleri usulden o yıl için dönemezler.
Yıllık beyannamede götürü gider usullerinden hangisinin seçildiği belirtilmediği takdirde mükellef birinci usulü seçmiş sayılır.
Götürü giderlerin yukarı ki 1 numaralı bende göre tespiti halinde tevsik edilmek ve beyannamede gösterilmek şartıyla, zirai faaliyette kullanılan arazi ve binalarla ilgili kiralar, aynı vergi, resim ve harçlarla işletme için alınan ve işletmeye harcanan borç paraların faizleri hasılattan ayrıca ve gerçek miktarları üzerinden indirilir.
(2454 s. kanunun 10 uncu maddesiyle 1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere fıkra kaldırılmıştır) (**)
(2361 s. kanunun 38 inci maddesiyle 1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere fıkra kaldırılmıştır) (***)
(2361 sayılı Kanunun 38'inci maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Gerçek kazanç usulünden götürü gider usulüne geçen çiftçilerin önceki yıllardan devreden ürünlerinin satış hasılatına götürü gider uygulanmaz. Bir evvelki yıldan devreden ürünlerin maliyet bedelleri ve satıldığı yıl yapılan gerçek giderler, tevsik edilmek ve beyannamede gösterilmek şartıyla bu ürünlere isabet eden satış hasılatından indirilir ve bu suretle bulunan safi kazanç matraha eklenir.
--------------------------------------
(*) (2574 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
1. Vergi Usul Kanununa göre zirai kazanç il komisyonlarınca her bölge için tayin edilmiş bulunan götürü gider emsallerinin mükellefçe beyan edilen hasılat tutarına uygulanması veya,
(**) (244 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Yukarıdaki 1 numaralı bentte sözü edilen götürü gider emsalinin tespitinde 57 inci maddede gösterilen giderlerden normal devamlı ve hesabı kabil olanlar (Aynı maddenin 8 numaralı fıkrasının (a), (b) ve (d) bentlerinde yazılı giderler hariç) nazarı itibaren alınır.
(***) (2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Zirai kazanç il komisyonlarınca tespit olunan götürü gider emsalleri % 70 (Dahil) nispetinden az olamaz.
----------------------------------------
Kazancın zirai işletme hesabı esasına göre tespiti:
MADDE 55 - (2361 sayılı kanunun 39'uncu maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Zirai işletme Hesabı esasına göre zirai kazanç, hesap dönemi içinde para ile tahsil edilen veya alacak olarak tahakkuk eden hasılat ile ödenen veya borçlanılan giderler arasındaki müspet farktır. (*)
(2454 sayılı Kanunun 11'inci maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Zirai kazancın işletme hesabı esasına göre tespitinde hesap dönemi başındaki mahsullerin değeri giderlere, hesap dönemi sonundaki mahsullerin değeri ise hasılata ilave olunur.
------------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Kazancın zirai işletme hesabı esasına göre tespiti:
Madde 55 - (Değişmeden önceki şekli) (202 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle değişen şekli) Yıllık hasılat tutarı 150.000 lira (Dahil) ile 500.000 lira (Dahil) arasında bulunan çiftçilerin zirai kazançları, zirai işletme hesabı esasına göre tespit edilir.
Bu esasa göre zirai kazanç hesap dönemi içinde para ile tahsil edilen veya alacak olarak tahakkuk edilen hasılat ile, ödenen veya borçlanılan giderler arasındaki müspet farktır.
Yıllık hasılatlarının tutarı arka arkaya iki hesap döneminde 500.000 mirayı aşanlar müteakip hesap dönemi başından itibaren kazançlarını bilanço esasına göre tespit ederler.
Zirai kazançlarının bilanço esasına göre tespit edenlerden yıllık hasılatlarının tutarı arka arkaya iki hesap döneminde 500.000 liranın altında kalanlar müteakip hesap dönemi başından itibaren kazançlarını zirai işletme hesabı esasına göre tespit edebilirler.
------------------------------------
Zirai işletme hesabı esasına göre hasılat:
MADDE 56 - (202 sayılı kanunun 25'inci maddesiyle değişen şekli) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Zirai işletme hesabı esasına göre hasılat aşağıda yazılı unsurlardan terekküp eder,
1. Evvelki yıllardan devredilenler de dahil olmak üzere istihsal olunan satın alınan veya sair suretlerle elde edilen her türlü zirai mahsullerin satış bedelleri (Primleri, risturnlar ve benzerleri dahil),
2. Ziraat makine ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde çalıştırılması mukabilinde alınan bedeller,
3. Gider yazılan değerlerin satılması halinde bunların satış bedelleri,
4. Mahsullerin idrakinden evvel veya sonra hasara uğramalarından dolayı alınan sigorta tazminatları,
5. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gayrimenkullar hariç) satılması halinde Vergi Usul kanununun 328'inci maddesine göre hesaplanan hasılat.
Zirai mahsullerin, istihsal vasıtaları ile zat, aile veya işletme ihtiyaçlarında kullanılmak üzere istihlak maddeleri ile değiştirilmesi halinde verilen mahsulün emsal bedeli hasılat sayılır.
(2361 Sayılı Kanunun 40'ıncı maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Ziraat makine ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai işlerinde çalıştırılması karşılığında herhangi bir istihlak maddesi veya istihsal vasıtası alınması halinde alınan madde veya vasıtaların emsal bedeli hasılat sayılır. (*)
İşletmede istihsal edilip de tohum, yem ve sair suretle işletmede kullanılan zirai mahsullerin emsal bedeli hasılat sayılır; bu hasılatın sene sonunda bir kalemde yazılması caizdir.
(2361 sayılı kanunun 40ıncı maddesiyle 1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere fıkra yürürlükten kaldırılmıştır.) (**)
------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Madde 56 - Ziraat makine ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai işlerinde çalıştırılması karşılığında herhangi bir zati istihlak maddesi alınması halinde, alınan istihlak maddesinin emsal bedeli hasılat sayılır.
(**) (2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Satılmaksızın müteakip yıla devredilen mahsulün değeri hasılat mey anına ithal edilmez. Bunlar, nevi ve miktar itibariyle beyannamede gösterilmekle iktifa olunur.
------------------------------
Zirai işletme hesabı esasında giderler:
MADDE 57 - (202 sayılı kanunun 26'ncı maddesiyle değişen şekli) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Tediye edilen veya borçlanılan meblağları ihtiva eden giderler aşağıda yazılı unsurlardan terekküp eder:
1. İşletme ile ilgili olarak tohum, gübre, fidan, yem, ilaç ve benzeri maddelerin tedariki için yapılan giderler;
2. Satılmak üzere satın alınan hayvanların zirai mahsullerin ve diğer maddelerin bedelleri;
3. İşletmelerde çalıştırılanlara ücret, prim ve sair namlarla hizmet mukabili yapılan ödemeler;
4. İşçilerin iaşe, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri;
5. Zirai tesisat, makine, aletler ve taşıtların çalıştırılması ve bakımı için yapılan giderler (yakıt, yağ, elektrik, yedek parça vesaire) ve tamir giderleri;
6. (2361 sayılı kanunun 41'inci maddesiyle değişen şekli) Vergi Usul Kanununa göre ayrılan amortismanlar;
7. Kira ve ücret mukabili kullanılan istihsal vasıtaları için yapılan ödemeler;
8. Zirai kazancın elde edilmesi ve idamesi için yapılan genel giderler;
a) İşletme için alınan ve işletme için harcanan borç paraların faizleri;
b) İşletme ile ilgili olmak şartı ile ödenen ayni vergi, resim ve harçlar;
c) İşletme ile ilgili ve yapılan işin önemi ve genişliği ile mütenasip seyahat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının gerektirdiği süreye mahsur olmak üzere);
d) İşletme ile ilgili olarak ödenen kira bedelleri;
e) Genel mahiyetteki sair giderler;
9. İşletme ile ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;
10. Amortismana tabi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gayrimenkullar hariç) satılması halinde Vergi Usul Kanununun 328'inci maddesine göre hesaplanan zararlar:
11. (3239 Sayılı Kanunun 52'nci Maddesiyle değişen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) İşletmeye dahil, olup aynı zamanda zati veya ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan taşıtların amortismanlarının tamamı ile giderlerinin yarısı. (**)
İşletmede istihsal edilip de tohum, yem ve sair suretlerle kullanılan zirai mahsullerin emsal bedelleri masraf yazılır. (Bu giderlerin sene sonunda bir kalemde yazılması caizdir.)
(2361 sayılı kanunun 41'inci maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) (4369 sayılı Kanunun 81/C-3'üncü maddesiyle değişen ibare) (1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) Gerçek usule geçen çiftçilerin (1) önceki yıllardan devreden ürünleri Vergi Usul Kanununun 45'inci maddesinde belirtilen ortalama maliyet bedeli esasına göre değerlendirilerek gider yazılır.
(4108 sayılı kanunun 21 inci maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1995 tarihinden geçerli olmak üzere) Yetişmesi uzun zaman alan ve kesilip satılmak üzere yetiştirilen ağaçların bu maddede yazılı giderlerinden, Vergi Usul Kanunu'nun 283 üncü maddesi uyarınca aktifleştirilen kısmı ağaçların satıldığı yıl hariç olmak üzere her takvim yılı için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate alınır.
----------------------------
(1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"Muafiyetten veya götürü gider usulünden gerçek usule geçen çiftçilerin "
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
6- Vergi Usul Kanunu'na göre ayrılan amortismanlar (İşletmede kullanılan ve değeri 1.000 lirayı aşmayan makine, alet ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmayarak doğrudan doğruya gider kaydolunabilir)
(**) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
11 - (2361 sayılı Kanunun 41 inci maddesiyle değişen şekli) İşletmeye dahil olup sadece işte kullanılan taşıtların amortismanları ile giderlerin tamamı.
(**) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
11 - Aynı zamanda işletmede de kullanılan özel binek otomobillerine ait amortismanların işletme ve tamir giderlerinin yarısı.
----------------------------
Hasılattan indirilmeyecek giderler:
MADDE 58 - (202 sayılı kanunun 27'nci maddesiyle değişen şekli) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) 41'inci maddede yazılı giderler hasılattan indirilemez. (İşletmede istihsal olunan mahsullerden teşebbüs sahibi ile eşi ve velayet altındaki çocukları tarafından istihlak edilenler hariç)
Kazancın Bilanço esasına göre tespiti:
MADDE 59 - (2361 sayılı kanunun 42 inci maddesiyle 1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere fıkra yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
Çiftçiler, diledikleri takdirde (4369 sayılı Kanunun 81/C-4'üncü maddesiyle değişen ibare) (1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere) işletme hesabı yerine (1) bilanço esasına tabi tutulmalarını isteyebilirler. Yazı ile yapılacak talep, müteakip vergilendirme dönemi başından, yeni işe başlayanlarda ise başlama tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Bu suretle bilanço esasını kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler
Zirai kazancın bilanço esasına göre tespitinde 56, 57 ve 58'inci maddeler hükmü de göz önünde tutularak, ticari kazancın bu husustaki hükümleri uygulanır.
----------------------------
(1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"işletme hesabı veya götürü gider usulleri yerine"
----------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki fıkra)
Madde 59 - (202 sayılı kanunun 28 inci maddesiyle değişen şekli) Yıllık hasılatın tutarı 500.000 lirayı geçenler bilanço esasına göre defter tutmaya mecburdurlar.
----------------------------
Götürü gider usulünden gerçek kazanç esasına veya bu usulden diğerine intikal:
MADDE 60 - (4369 sayılı Kanunun 82/3-a maddesiyle 1.1.1998 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
--------------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki şekli)
Götürü gider usulünden gerçek kazanç esasına veya bu usulden diğerine intikal
MADDE 60 - Götürü gider usulüne tabi olanlardan hasılatlarının tutarı 53'üncü maddedeki muayyen haddi aşanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren gerçek kazanç esasına tabi tutulurlar.
Gerçek kazanç, esasına tabi olanlardan hasılatlarının tutarı aynı haddin hududunda kalanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren götürü gider usulüne tabi tutulurlar. (53'üncü maddenin son fıkrası hükmü mahfuzdur.)
--------------------------------------
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÜCRETLER
Ücretin tarifi:
MADDE 61 - (2361 sayılı kanunun 43'ncü maddesiyle değişen şekli) ( 1.1. 1981 tarihin geçerli olmak üzere)Ücret işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim ikramiye gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.
Bu kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı ödemeler ücret sayılır.
1. 23'üncü maddelerin 1 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları;
2. Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında verilen para ve ayanlarla sağlanan diğer menfaatler;
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi, il genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile özel kanunlarına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bütün komisyonların üyelerine ve yukarıda sayılanlara benzeyen diğer kimselerle bu sıfatları dolayısıyla ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;
4. Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına bu sıfatları dolayısıyla ödenen veya sağlanan para ayın ve menfaatler;
5. (3239 Sayılı Kanunun 53'ncü maddesiyle değişen bent) Bilirkişilere, resmi arabuluculara, eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisi üyelerine ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler; (*)
6. Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler ve sağlanan menfaatler; (**)
-----------------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
- Bilirkişilere, eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisi üyelerine ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;
(**) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
Ücretin tarifi:
MADDE 61 - Ücret, işverene tabi ve muayyen bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
Bu Kanunun uygulanmasında aşağıda yazılı ödemeler de ücret sayılır.
1 - 23 üncü maddenin 11 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları;
2 - Evvelce yapılmış hizmetler karşılığında verilen para ve ayanlarla sağlanan menfaatler;
3 - Milletvekillerine, il genel meclisi ve belediye üyelerine, kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine denetçilerine, tasfiye memurlarına ve bulara benzeyen diğer kimselere bu sıfatları dolayısıyla ve aylık ödenerek, tahsilat, aidat, huzur hakkı, ücret, ikramiye, prim, temettü hissesi gibi muhtelif adlarla yapılan ödemeler
4 - (202 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle eklenen bent) Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler ve sağlanan menfaatler
----------------------------------
İşverenin tarifi:
MADDE 62- İşverenler, hizmet erbabını işe alan emir ve talimatları dahilinde çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerdir.
(2361 sayılı kanunun 44'üncü maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) 61'nci maddenin 1 ilâ 6 numaralı bentlerinde yazılı ödemeleri yapanlar bu kanunda yazılı ödevleri yerine getirmek bakımından işveren hükmündedir. (*)
----------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
61'inci maddenin 1, 2, ve 3 numaralı bentlerinde yazılı ödemeleri yapanlar bu kanunda yazılı ödevleri yerine getirmek bakımından, işveren hükmündedir.
----------------------------------
Gerçek Ücretler:
MADDE 63- Ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve ayanlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra kalan miktardır.
l. (2361 sayılı kanunun 45'nci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190'ncı maddesi uyarınca yapılan kesintilerle Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kurumlar için yapılan kanuni kesintiler;
2. Emekli aidatı veya Sosyal Sigorta primleri (Emekli Sandığının veya Sigorta Kurumunun Türkiye'de olması şartıyla;)
3. (3239 Sayılı Kanunun 54'ncü maddesiyle değişen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat; ölüm, kaza hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigortaları için hizmet erbabı tarafından ödenen primler (Sigortanın Türkiye'de kain ve merkezi Türkiye'de bulunan bir sigorta şirketi nezrinde akdedilmiş olması ve sigorta priminin ödendiği ayda elde edilen ücret üzerinden, kanunla kurulu sosyal güvenlik kurumlarına hizmet erbabı hissesi olarak hesaplanan prim veya aidatın aylık tutarını aşmaması şartıyla). (**)
4. (3239 Sayılı Kanunun 54'ncü maddesiyle eklenen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Sendikalar Kanunu hükümlerine göre, sendikalara ödenen aidatlar (Şu kadar ki, aidatı ödendiğinin tevsik edilmesi şarttır.)
5. (3946 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle eklenen bent) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) Mükellefin kendisi, eşi ve çocukları ile ilgili, sağlık, gıda, giyim ve kira harcamalarının yıllık toplam tutarının 1/3'ü.
Şu kadar ki indirim konusu harcamaların Türkiye'de yapılması, Gelir veya Kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzelkişilerden alınacak belgelerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin işverene verilmesi şarttır. Bu suretle hesaplanan indirim tutarı, harcamanın yapıldığı yıla ait ücretin yıllık vergi matrahının %35'ini (94/5371 sayılı kararla 1994 yılı için % 23) geçemez. Bu indirim de dikkate alınmak suretiyle hesaplanan vergi ile mükellefin o yıl içinde tevkif suretiyle ödediği vergi tutarı arasındaki fark, ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği Gelir Vergisinden mahsup edilir veya işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade edilir. Bakanlar Kurulu bu bentte yer alan %35 nispetini sıfıra kadar indirmeye kanuni oranına kadar artırmaya veya harcama konuları, harcama ve ücret tutarları itibariyle farklı oranlar tespit etmeye yetkilidir.
Ücretlilerin harcama belgelerinin işverene ibrazı, beyanı ve verginin iadesine ilişkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakden veya mahsuben yaptırmaya, bu uygulamanın usul ve esaslarını tayin ve tespite Maliye bakanlığı yetkilidir.
Ücretin gerçek değerinin tayininde Gelir Vergisi gibi şahsi vergiler ücretten indirilmez.
Yabancı parasıyla ödenen ücretler ödeme gününün borsa rayiciyle Türk parasına çevrilir.
Hizmet erbabına verilen ayınlar, verildiği gün ve yerdeki ortalama perakende fiyatlarına göre, konut tedariki ve sair suretle sağlanan menfaatler, konutun emsal kirasına veya menfaatin emsal bedeline göre değerlenir.
--------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
1 - (980 sayılı Kanunun 2 inci maddesiyle hüküm kaldırılmıştır) Günde 3, ayda 90, yılda 1.080 lira götürü gider.
(**) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
3 - Emekli aidatı ve sosyal sigorta primi kesilmeyen hallerde, ücretin % 5'ini geçmemek şartıyla, hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık ve işsizlik gibi şahıs sigortaları için hizmet erbabı tarafından doğrudan doğruya veya vasıta ile ödenen primler (Sigortanın Türkiye'de kain veya Türkiye'de temsil edilen bir şirket nezrinde akdedilmiş olması şartıyla.)
--------------------------------
Diğer ücretler: (1)
MADDE 64- (3946 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) Aşağıda yazılı hizmet erbabının safi ücretleri, (4369 sayılı Kanunun 81/C-5'inci maddesiyle değişen ibare) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan (4444 sayılı Kanunun 13-A maddesiyle değişen ibare) (1.1.2000 tarihinden geçerli olmak üzere) asgari ücretin yıllık brüt tutarının % 25'idir. (2) (3) (*)
l. Kazançları (4369 sayılı Kanunun 81/C-5'inci maddesiyle değişen ibare) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) basit usulde tespit edilen ticaret erbabı (4) yanında çalışanlar.
2. Özel hizmetlerde çalışan şoförler;
3. Özel inşaat sahiplerinin ücretle çalıştırdığı inşaat işçileri;
4. (202 Sayılı kanunun 30'ncu maddesiyle değişen şekli) Gayrimenkul sermaye iradı sahibi yanında çalışanlar;
5. Gerçek ücretlerinin tespitine imkan olmaması sebebiyle, Danıştay'ın müspet mütalaasıyla, (4369 sayılı Kanunun 81/C-5'inci maddesiyle değişen ibare) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Maliye Bakanlığınca bu kapsama alınanlar. (5)
(4369 sayılı Kanunun 81/C-16'ıncı maddesiyle değişen ibare) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Diğer ücretler için yıllık beyannameler verilmez, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bunlar beyannameye ithal edilmez. (6)
--------------------------------
(1) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"Götürü usul:"
(2) (4444 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"asgari ücretin yıllık brüt tutarıdır"
(3) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"Maliye Bakanlığınca tanzim edilecek cetvellerde belirtilen iş nevilerine göre götürü olarak tespit edilir;"
(4) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"götürü usulde tespit edilen ticaret, sanat ve serbest meslek erbabı yanında çalışanlar;"
(5) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
"Maliye Bakanlığınca götürü ücret usulüne alınanlar."
(6) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki ibare)
(3946 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) Her bir dereceye ait götürü ücretler 46. maddede dereceler karşılığı gösterilen safi kazancın % 50'sidir.
--------------------------------
(*) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
Aşağıda yazılı hizmet erbabının safi ücretleri, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre götürü olarak tespit edilir.
--------------------------------
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SERBEST MESLEK KAZANÇLARI
Serbest meslek kazancının tarifi:
MADDE 65- (202 sayılı kanunun 31'inci maddesiyle değişen şekli) (28.21963 tarihinden geçerli olmak üzere) Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.
Tahkim işleri dolayısıyla hakemlerin aldıkları ücretler ile kolektif, adi, komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançlar da serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek erbabı:
MADDE 66- Serbest meslek faaliyetini mutat meslek halinde ifa edenler serbest meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka bir iş veya görevle devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirilmez.
Bu maddenin uygulanmasında;
l. Gümrük komisyoncuları, bilumum borsa ajan ve acenteleri, noterler, noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar;
2. Bizzat serbest meslek erbabı tarifine girmemekle beraber serbest meslek erbabını bir araya getirerek teşkilat kurmak veya bunlara sermaye temin etmek suretiyle veya sair suretlerle serbest meslek kazancından hisse alanlar;
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan faaliyetinde bulunan kolektif ve adi şirketlerde ortaklar adi komandit şirketlerde komanditteler;
4. (4369 sayılı Kanunun 36'ncı maddesiyle eklenen bent) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere) Dava vekilleri, müşavirler, diş protezcileri, kurumlar ve tüccarlarla serbest meslek erbabının ticarî ve meslekî işlerini takip edenler ve konser veren müzik sanatçıları;
5. (4369 sayılı Kanunun 36'ncı maddesiyle eklenen bent) (1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere)Vergi Usul Kanununun 155 inci maddesinde belirtilen şartlardan en az ikisini taşıyan ebe, sünnetçi, sağlık memuru, arzuhalci, rehber gibi mesleki faaliyette bulunanlar (Şartlardan en az ikisini taşımayanlar ile köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu 5.000'i aşmayan yerlerde faaliyette bulunanların bu faaliyetlerine ilişkin kazançları gelir vergisinden muaftır.);
Bu işleri dolayısıyla serbest meslek erbabı sayılırlar.
Serbest meslek kazancının tespiti :
MADDE 67- Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısıyla yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır.
Müşteri veya müvekkilinden, serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere para ve ayın şeklinde alınan gider karşılıkları kazanca ilave edilir.
(2361 sayılı kanununun 46'ncı maddesiyle eklenen fıkra) Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması halinde Vergi Usul Kanununun 328'nci maddesine göre hesaplanan müspet fark kazanca eklenir.
Vergi, resim, harç, keşif, şahitlik, bilirkişilik ve ekspertiz gibi hususlara harcanmak üzere müşteri veya müvekkilden alınan ve tamamen bu hususlara sarf edilen para ve ayınlar kazanç sayılmaz.
(202 sayılı Kanunun 32'nci maddesiyle değişen şekli) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Serbest meslek erbabı mesleki kazançlarını Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tuttukları "Serbest Meslek Kazanç Defteri" ne istinaden tespit ederler. (4369 sayılı Kanunun 82/3-u maddesiyle 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere parantez içi hüküm yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
65'nci maddenin son fıkrasında yazılı şirketler de mesleki kazançlarını "Serbest Meslek Kazanç Defteri" üzerinden tespit ederler. Bu şirketlerin bilanço esasına göre tuttukları defterler serbest meslek kazancı defteri yerine geçer.
Serbest meslek erbabı için:
l. Ittıla hasıl etmeleri kaydıyla, namlarına, kamu müessesesine, icra dairesine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;
2. Serbest meslek kazancı olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki (Temlikin ivazlı olup olmadığına bakılmaz. İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı aranmaz) veya müşterisine olan borcu ile takası;
Tahsil hükmündedir.
Yabancı parasıyla yapılan ödemeler ödeme gününün borsa rayici ile borsada rayici yoksa Maliye Bakanlığınca tespit edilecek kur üzerinden Türk parasına çevrilir.
(202 sayılı Kanunun 32'ncı maddesiyle eklenen fıkra) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Biletle girilen yerlerde faaliyette bulunan dar mükellefiyete tabi serbest meslek erbabı diledikleri takdirde, bilet bedelleri tutarından bu bedellere dahil resimler düşüldükten sonra kalan miktarın yarısı safi kazanç sayılmak suretiyle vergilendirilirler.
-----------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmadan önceki parantez içi hüküm)
(69'uncu madde hükmü mahfuzdur)
-----------------------------------
Mesleki giderler:
MADDE 68- (202 sayılı Kanunun 33'üncü maddesiyle değişen şekli) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Serbest meslek kazancının tespitinde aşağıda yazılı giderler hasılattan indirilir;
l. Mesleki faaliyetin icrasına tahsis edilen işyeri kirası (ikametgahlarının bir kısmını işyeri olarak kullananlar ikametgahın tamamı için ödedikleri kira ile ısıtma ve aydınlatma gibi sair masrafların yarısını indirebilirler. İşyeri kendi mülkü olanlara kira yerine amortismanı, ikametgahı kendi mülkü olup bunun bir kısmını işyeri olarak kullananlar yarısını gider yazabilirler);
2. (2772 sayılı Kanunla değişen şekli) (1.1.1983 tarihinden geçerli olmak üzere) Mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen aydınlatma, ısıtma,telefon, kırtasiye giderleri, müstahdem ücretleri, meslek ilan ve reklam vergileri ile işyerleriyle ilgili aynı vergi, resim ve harçlar;
3. Mesleki faaliyetin ifasında başkalarına gördürülen hizmetler için ödenen paralar;
4. Alınan meslek kitapları ve mesleki dergileri için ödenen bedeller ve mesleki teşekküllere ödenen aidat;
5. Mesleki faaliyetle ilgili seyahat ve ikamet giderleri (seyahat maksadının gerektirdiği süre ile sınırlı olmak şartıyla;
6. Meslekin ifasına lüzumlu aletlerin, eczaların ve sair maddelerin tedariki için yapılan giderler;
7. (2361 sayılı Kanunun 47'nci maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Mesleki faaliyette kullanılan tesisat ve demirbaş eşya için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar (amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması halinde mezkur Kanunun 328. maddesine göre hesaplanacak zararlar dahil) (**)
8. (2361 sayılı Kanunun 47'nci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla emekli sandıklarına ödenen giriş ve emeklilik aidatları; (***)
9. Mesleki faaliyetle ilgili olarak kanun, ilam ve mukavelenameye göre ödenen tazminatlar;
10. (4369 sayılı Kanunun 37'inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1999 tarihiden geçerli olmak üzere) İşle ilgili olarak şehir içi ulaşım, posta, telgraf ve odabaşı ücretleri gibi müteferrik giderler ile envantere dahil olan binek otomobillerinin giderleri ve Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanları, (****)
(2361 sayılı Kanunun 47'nci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Her türlü para cezaları ve vergi cezaları ile serbest meslek erbabının suçlarından doğan tazminatlar gider olarak indirilemez. (*****)
------------------------------------------
(*) (2772 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
2 - Mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen aydınlatma, ısıtma, telefon, kırtasiye giderleri, müstahdem ücretleri, işyeri ile ilgili ayni vergi, resim ve harçlar.
(**) (2361 sayılı Kanunla Değişmeden önceki şekli)
7 - Mesleki faaliyette kullanılan tesisat ve demirbaş eşya için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar (Mesleki faaliyette kullanılan ve değeri 1.000 lirayı aşmayan tesisat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmayarak doğrudan doğruya gider kaydolunabilir).
(***) (2361 sayılı Kanunla Değişmeden önceki şekli)
8 - Serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla emekli sandıklarına ödenen giriş, emeklilik aidatı ve yardım pulları bedelleri (İndirilecek emeklilik aidatı, yıllık gayri safi kazancın % 5'ini geçemez.
-----------------------------------------
(****) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
10. (3946 sayılı Kanunun 26'ncı maddesine göre ve yeniden değerleme oranının % 72,8 olması ile değişen miktar) (1996 yılına ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) Yukarıdaki bentler dışında kalan, işle ilgili şehir dahili nakil vasıtaları ücretleri ile posta telgraf ve odabaşı ücreti gibi müteferrik giderler (Bu bentte yazılı giderlere karşılık olmak üzere mükellefler diledikleri takdirde 3.400.000 (****) liradan fazla olmamak kaydıyla gayri safi hasılatlarının % l0'unu götürü gider yazabilirler).
(****) (Değişmeden önceki şekli)
10 - (95/7593 sayılı BKK ile 1995 yılına ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) 2.000.000.- lira
(94/6300 sayılı B.K.K. ile 1994 yılına ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) 1.000.000 lira.
(393/5146 sayılı BKK ile 1993 yılına ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) 500.000 lira.
(92/3892 sayılı B.K.K. ile 1992 yılına ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) 300.000 lira.
10 - (Değişmeden önceki miktar) (91/2569 sayılı B.K.K. ile 1991 ve müteakip yıllara ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) 130.000 lira.
(3689 Sayılı kanunla 1990 ve müteakip yıllara ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) 90.000 lira.
(89/14913 sayılı B.K.K. ile 1989 ve müteakip yıllara ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere) 60.000 lira.
(Değişmeden önceki miktar) 20.000 lira.
10 - (Değişmeden önceki şekli) Yukarıdaki bentler dışında kalan işle ilgili şehir dahili nakil vasıtaları ücretleri (özel otomobillerini işlerinde de kullananların yaptıkları giderlerin yarısı) posta, telgraf, mecmua, gazete, işyeri temizliği, asansörcü ve odabaşı ücreti gibi müteferrik giderler (Bu bentte yazılı giderlere karşılık olarak mükellefler diledikleri takdirde 5.000 liradan fazla olmamak üzere gayrı safi hasılatın % 10'unu götürü gider yazabilirler.)
(*****) (2361sayılı Kanunla d önceki şekli)
Sebebi ne olursa olsun para cezaları ve vergi cezaları gider olarak indirilemez.
----------------------------------------------
Götürü usul:
MADDE 69- (4369 sayılı Kanunun 82/3-c maddesiyle 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.) (*)
------------------------------------------
Götürü usul:
MADDE 69- (202 sayılı Kanunun 34'üncü maddesiyle değişen şekli) Ebeler, sünnetçiler, sağlık memurları, arzuhalciler ve gerçek kazançlarının tespitinde zorluk bulunmasından dolayı Maliye Bakanlığınca benzeri serbest meslek erbabının safi kazançları götürü olarak tespit olunur.
(2361 sayılı Kanunun 48'inci maddesiyle değişen şekli) (Bu madde hükmü borsa,ajan ve acentelerine, gümrük komisyoncularına, dava vekillerine, müşavirlere, diş protezcilerine, kurumlar ve tüccarlarla serbest meslek erbabının ticari ve mesleki işlerini takip eden muakkiplere ve konser veren müzik sanatçılarına şamil değildir). (*)
(3946 sayılı Kanunun 15'nci maddesiyle eklenen fıkra) (1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere) Safi kazançların götürü usulde tespit ve vergilendirilmesinde 46. ve 47. maddeler ile 48. maddenin 8 numaralı bendi ve 50. madde ve 51. maddenin 12. numaralı bendi hükümleri uygulanır. (**)
---------------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
(Bu madde hükmü borsa ajan ve acentelerine gümrük komisyoncularına,dava vekillerine, müşavirlere kurumlar ve tüccarlarla serbest meslek erbabının ticari ve mesleki işlerini takip eden muakkiplere ve musiki konserleri verenlere şamil değildir.
(**) (3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki şekli)
(2361 sayılı kanunun 48 inci maddesiyle eklenen fıkra) Safi kazançların götürü usulde tespit ve vergilendirilmesinde 46ıncı maddede belirtilen (47 ve 48 inci maddelere yapılan atıflar hariç) usul ve esaslar uygulanır.
-----------------------------------------
BEŞİNCİ BÖLÜM
GAYRİMENKUL SERMAYE İRADI
MADDE 70- Aşağıdaki yazılı mal ve hakların sahipleri, mutasarrıfları, zilyetleri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratlar gayrimenkul sermaye iradıdır.
l. Arazi, bina (döşeli olarak kiraya verilenlerde döşeme için alınan kira bedelleri dahildir), maden suları, maden, taş ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları, tuzlar ve bunların mütemmim cüzileri ve teferruatı;
2. Voli mahalleri ve dalyanlar;
3. Gayri menkullerin, ayrı olarak kiraya verilen, mütemmim cüzileri ve teferruatı ile bilumum tesisatı, demirbaş eşyası ve döşemeleri;
4 - Gayrimenkul olarak tescil edilen haklar;
5 - (3239 Sayılı Kanunun 55'inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Arama, işletme ve imtiyaz hakları ve ruhsatları, ihtira beratı (ihtira beratının mucitleri veya kanuni mirasçıları tarafından kiralanmasından doğan, kazançlar, serbest meslek kazancıdır.) alameti farika, marka, ticaret unvanı, her türlü teknik resim, desen, model, plan ile sinema ve televizyon filmleri, ses ve görüntü bantları, sanayi ve ticaret ve bilim alanlarında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya bir imalat usulü üzerindeki kullanma hakkı veya kullanma imtiyazı gibi haklar (Bu hakların kullanılması için gerekli malzeme ve teçhizat bedelleri de gayrimenkul sermaye iradı sayılır.); (*)
6 - (202 sayılı kanunun 35'inci maddesiyle değişen bent) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Telif hakları (Bu hakların, mükellefleri veya bunların kanuni mirasçıları tarafından kiralanmasından doğan kazançlar, serbest meslek kazancıdır);
7 - (202 sayılı kanunun 35'inci maddesiyle değişen şekli) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Gemi ve gemi payları (Motorlu olup olmadıklarına ve tonilatolarına bakılmaz) ile bilumum motorlu tahmil ve tahliye vasıtaları.
8 - (3239 sayılı kanunun 55'inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Motorlu nakil ve cer vasıtaları, her türlü motorlu araç, makine ve tesisat ile bunların eklentileri, (**)
(3239 sayılı kanunun 55'inci maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Yukarıda yazılı mallar ve haklar ticari veya zirai bir işletmeye dahi bulunduğu takdirde bunların iratları ticari veya zirai kazancın tespitine müteallik hükümlere göre hesaplanır. (***)
(3239 sayılı kanunun 55'inci maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere)Tüccarlara ait olsa dahi, işletmeye dahil bulunmayan gayri menkullerle haklar hakkında bu bölümdeki hükümler uygulanır. (****)
(2361 sayılı kanunun 49'uncu maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere)Vakfın gelirinden hizmet karşılığı olmayarak alınan hisseler ile zirai faaliyette bilfiil iştirak etmeksizin sadece üründen pay alan arazi sahiplerinin gelirleri bu kanunun uygulanmasında gayrimenkul sermaye iradı addolunur. (*****)
---------------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
5 - (2361 sayılı Kanunun 49'uncu maddesiyle değişen şekli) Arama, işletme ve imtiyaz hakları ve ruhsatları ihtira beratı alameti farika, marka, ticaret unvanı, her türlü teknik resim, desen, model, plan ile sinema ve televizyon filmleri, ses ve görüntü bantları,sanayi ve ticaret ve bilim alanlarında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya bir imalat üzerindeki kullanma hakkı veya kullanma imtiyazı gibi haklar (Bu hakların kullanılması için gerekli malzeme ve teçhizat bedelleri de gayrimenkul sermaye iradı sayılır)
(**) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
5 - İmtiyaz, ihtira, işletme hakları ile ticaret unvanı, alameti farika gibi sair bilumum haklar.
(***) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
8 - (202 sayılı Kanunun 35'inci maddesiyle eklenen bent) Motorlu nakil ve cer vasıtaları ile her türlü motorlu araç. makine ve tesisat.
(***) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
Yukarıda yazılı mallar ve haklar ticari eşya zirai bir işletmenin bilançosuna dahil bulunduğu takdirde bunların iratları ticari ve zirai kazancın tespitine müteallik hükümlere göre hesaplanır.
(****) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra
Tüccarlara ait olsa dahi bilançoya dahil bulunmayan gayri menkullerde haklar hakkında bu bölümdeki hükümler uygulanır.
(*****) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra
Vakfın veya tesisin gelirinden hizmet karşılığı olmayarak alınan hisseler bu Kanunun tatbikinde gayrimenkul sermaye iradı addedilir.
--------------------------------------
Safi irat:
MADDE 71 - Gayrimenkul sermaye iradında safi irat, gayri safi hasılattan iradın sağlanması ve idamesi için yapılan giderler indirildikten sonra kalan müspet farktır.
Gayri safi hasılat:
MADDE 72 - Gayrimenkul sermaye iratlarında, gayri safi hasılat, 70'inci maddede yazılı mal ve hakların kiraya verilmesinden takvim yılı içinde o yıla veya geçmiş yıllara ait olarak nakden veya aynen tahsil edilen kira bedellerinin tutarıdır.
Ayın olarak tahsil edilen kiralar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre emsal bedeli ile paraya çevrilir. Kiracı tarafından gayrimenkulu genişletecek veya iktisadi değerini devamlı surette artıracak şekilde gayrimenkula ilave edilen kıymetler, kira müddetinin hitamında bedelsiz (Kıymetlerin emsal bedelinden düşük değerle devri halinde, aradaki fark bedelsiz devir sayılır) olarak kiralayana devir olunduğu takdirde, mezkur kıymetler kiralayan bakımından, bu tarihte aynen tahsil olunmuş addolunur.
Gelecek yıllara ait olup peşin tahsil olunan kiralar, ilgili bulundukları yılların hasılatı sayılır, şu kadar ki, ölüm ve memleketi terk hallerinde mükellefiyetin kalktığı tarihi takip eden zamanlara ait olmak üzere peşin tahsil olunan kiralar, mükellefiyetin kalktığı dönemin hasılatı addolunur.
Gayrimenkul iradı sahipleri için,
1 - İtila hasıl etmeleri kaydıyla, namlarına, kamu müessesesine, icra dairesine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;
2 - Kira olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki (Temlikin ivazlı olup olmadığına bakılmaz. İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı aranmaz) veya kiracısına olan borcu ile takas; tahsil hükmündedir.
Yabancı parasıyla yapılan ödemeler, ödeme gününün borsa rayici ile, borsada rayici yoksa, Maliye Bakanlığınca tespit edilecek kur üzerinden Türk parasına çevrilir.
Emsal kira bedeli esası:
MADDE 73 - (3239 sayılı kanunun 56'ncı maddesiyle değişen fıkra) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Kiraya verilen mal ve hakların kira bedelleri emsal kira bedelinden düşük olamaz. Bedelsiz olarak başkalarının intifasına bırakılan mal ve hakların emsal kira bedeli, bu mal ve hakların kirası sayılır. Bina ve arazide emsal kira bedeli yetkili özel mercilerce veya mahkemelerce takdir veya tespit edilmiş kirası, bu suretle takdir veya tespit edilmiş kira mevcut değilse Vergi Usul Kanununa göre belirlenen vergi değerinin %5'idir. Diğer mal ve haklarda emsal kira bedeli, bu mal ve hakların maliyet bedelinin, bu bedel bilinmiyorsa, Vergi Usul Kanununun servetlerin değerlenmesi hakkındaki hükümlerine göre belli edilen değerlerinin % 10'udur. (*)
Aşağıda yazılı hallerde emsal kira bedeli uygulanmaz.
1- Boş kalan gayri menkullerin muhafazaları maksadıyla bedelsiz olarak başkalarının ikametine bırakılması;
2 - (3239 sayılı kanunun 56'ncı maddesiyle değişen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Binaların mal sahiplerinin, usul, füru veya kardeşlerinin ikametine tahsil edilmesi (Usul füru veya kardeşlerden her birinin ikametine birden fazla konut tahsis edilmiş ise bu konutların yalnız birisi hakkında emsal kira bedeli hesaplanmaz. Kardeşler evli ise eşlerden sadece biri için emsal kira bedeli hesaplanmaz); (**)
3 - Mal sahibi ile birlikte akrabaların da aynı evde veya dairede ikamet etmesi.
4 - (3239 sayılı kanunun 56'ncı maddesiyle eklenen bent) (1.1.1986 tarihinden geçerli olmak üzere) Genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan kiralamalarda.
------------------------------------------
(*) (3239 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
(2361 sayılı Kanunun 50'inci maddesiyle değişen fıkra) Kiraya verilen mal ve hakların kira bedelleri emsal kira bedelinden düşük olamaz. Bedelsiz olarak başkalarının intifasına bırakılan mal e hakların emsal kira bedeli bu mal ve hakların kirası sayılır. Bina ve arazide emsal kira bedeli, yetkili özel mercilerce takdir edilmiş kirası, bu suretle takdir edilmiş kira mevcut değilse, Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen vergi değerinin % 7 sidir. Diğer mal ve haklarda emsal kira bedeli bu mal ve hakların maliyet bedelinin bu bedel bilinmiyorsa Vergi Usul Kanunu'nun servetlerin değerlenmesi hakkındaki hükümlerine göre belli edilen değerlerinin % 10udur.
------------------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
(202 sayılı Kanunun 36'ıncı maddesiyle değişen fıkra) Kiraya verilen mal ve hakların kira bedelleri emsal kira bedelinden aşağı olamaz. Bedelsiz olarak başkalarının intifasına bırakılan mal ve hakların emsal kira bedeli bu mal ve hakların kirası sayılır. Bina ve arazide emsal kira bedeli, yetkili özel mercilerce takdir edilmiş kirası, bu suretle takdir edilmiş kira mevcut değilse, Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen vergi değerinin % 10udur. Diğer mal ve haklarda emsal kira bedeli bu mal ve hakların maliyet bedelinin bu bedel bilinmiyorsa Vergi Usul Kanunu'nun servetlerin değerlenmesi hakkındaki hükümlerine göre belli edilen değerlerinin % 10udur.
------------------------------------------
(*) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
2 - Gayri menkullerin mal sahiplerinin usul veya füru unun ikametine tahsis edilmesi (Usul ve fürudan her birinin ikametine birden fazla konut tahsis edilmişse bu konutların yalnız birisi emsal kire bedeli hesaplanmaz.)
------------------------------------------
Giderler
MADDE 74 - (2361 sayılı kanunun 51'inci maddesiyle değişen bent) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Safi iradın bulunması için, 21'inci maddeye göre istisna edilen gayri safi hasılata isabet edenler hariç olmak üzere gayri safi hasılattan aşağıda yazılı giderler indirilir: (*)
1 - Kiraya veren tarafından ödenen aydınlatma, ısıtma, su ve asansör giderleri;
2 - Kiraya verilen malların idaresi için yapılan ve gayrimenkulun ehemmiyeti ile mütenasip olan idare giderleri;
3. Kiraya verilen mal ve haklara müteallik sigorta giderleri;
4. (4369 sayılı Kanunun 38'inci maddesiyle değişen bent) (1998 yılı gelirlerine de uygulanmak üzere 29.7.1998 tarihinden geçerli) Kiraya verilen mal ve haklar dolayısıyla yapılan ve bunlara sarf olunan borçların faizleri ile konut olarak kiraya verilen bir adet gayrimenkulun iktisap yılından itibaren beş yıl süre ile iktisap bedelinin % 5'i (iktisap bedelinin % 5'i tutarındaki bu indirim, sadece ilgili gayrimenkula ait hasılata uygulanır. Ancak, indirilmeyen kısım 88 inci maddenin 3 üncü fıkrasının uygulanmasında gider fazlalığı sayılmaz. (**)
5. (2361 sayılı kanunun 51'nci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Kiraya verilen mal ve haklar için ödenen vergi, resim, harç ve şerefiyelerle kiraya verenler tarafından ödenmiş olmak şartıyla belediyelere ödenen harcamalara iştirak payları; (***)
6. Kiraya verilen mal ve haklar için ayrılan amortismanlar (Amortismana tabi değer, malum ise maliyet bedeli, malum değilse, bina ve arazi için vergi değeri, diğer mallar için Vergi Usul Kanununun 267'nci maddesinin 3'üncü sırasına göre tespit edilen emsal değeridir.)
7. Kiraya verenin yaptığı onarım giderleri (Emlakin iktisadi değerini arttıracak surette tevsii, tadili veya bunlara ilaveler yapılması için ihtiyar olunan giderler onarım gideri sayılmaz);
8. Kiraya verilen mal ve haklara ait bakım ve idame giderleri;
9. Kiraladıkları mal ve hakları kiraya verenlerin ödedikleri kiralar ve diğer gerçek giderler;
10. (2361 sayılı kanunun 51'nci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Sahibi bulundukları konutları kiraya verenlerin kira ile oturdukları konutun kira bedeli (Kira indirimi gayri safi hasılattan bu maddenin 1 ila 9 ve 11 numaralı bentlerinde yazılı giderler düşüldükten sonra, kalan miktar üzerinden yapılır; kiranın indirilemeyen kısmı 8'nci maddesinin 3'üncü fıkrasının uygulanmasında gider fazlalığı sayılmaz); (****)
ll. (202 sayılı kanunun 37'inci maddesiyle eklenen bent) (28.2.1963 tarihinden geçerli olmak üzere) Kiraya verilen mal ve haklarla ilgili olarak mukavelenameye kanuna ve ilama istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar.
Gayrimenkul sermaye mahiyetindeki mal ve hakların kısmen kiraya verilmesi halinde, yukarıda yazılı giderlerden yalnız bu kısma isabet edenler hasılattan indirilebilir.
(2361 sayılı kanunun 51'nci maddesiyle değişen şekli) (1.1.1981 tarihinden geçerli olmak üzere) Mükellefler (hakları kiraya verenler hariç) diledikleri takdirde yukarıda yazılı giderlere karşılık olmak üzere hasılatlarından % 25'ini götürü olarak indirebilirler. Götürü gider usulünü kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler; (*****)
Bu madde hükmünün uygulanmasında para cezaları ve vergi cezaları hasılattan gider olarak indirilemez.
------------------------------------
(**) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
Safi iradın bulunması için gayri safi hasılattan aşağıda yazılı giderler indirilir.
------------------------------------
(*) (4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
4. Kiraya verilen mal ve haklar dolayısıyla yapılan ve bunlara sarf olunan borçların faizleri;
------------------------------------
(***) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
5 - (202 sayılı Kanunun 37'nci maddesiyle değişen bent) Kiraya verilen mal ve haklar için ödenen vergi, resim, harç ve şerefiyelerle kiraya verenler tarafından ödenmiş olmak şartıyla belediyelere ödenen harcamalara iştirak payları (Bu kanuna göre Gelir Vergisinden mahsubu kabul edilen bina, buhran, müdafaa ve arazi vergileri gider olarak indirilemez.)
------------------------------------
(****) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki bent)
10 - (202 sayılı Kanunun 37'nci maddesiyle değişen bent) Sahibi bulundukları konutları kiraya verenlerin kira ile oturdukları konutların kira bedeli. Bu kiraya verilen konutun kira bedelini aştığı takdirde fazlası indirilemez.
------------------------------------
(******) (2361 sayılı Kanunla değişmeden önceki fıkra)
(202 sayılı Kanunun 37'nci maddesiyle eklenen fıkra) Mükellefler (Hakları kiraya verenler hariç) diledikleri takdirde yukarıda yazılı giderlere karşılık olmak üzere hasılatlarından % 20 sini götürü olarak indirebilirler. Götürü gider usulü